Paryż, kościół Saint-Eustache

Szczegóły: | Odsłony: 61

Paryż, kościół Saint-Eustache
Eglise Saint-Eustache de Paris
Paryż, kościół św. Eustachego

Lokalizacja: Paris, rue Rambuteau (48.863421, 2.345026)
Budowa: 1532 - 1640
Architekci. Pierre Lemercier, Nicolas de L’Isle, Charles David i Francois Petit, Jean Hardouin-Mansart
Styl: późny gotyk, renesans, klasycyzm

Ważna świątynia dla Paryżan, służyła kupcom z okolicznego targu ale także przedstawicielem bogatego mieszczaństwa i szlachty. W kościele pochowany został Jean Baptiste Colbert, minister Ludwika XIV, odbyły się tutaj msze pogrzebowe Jean de la Fontaine i Honore Mirabeau a ochrzczeni zostali Molier, Richelieu i Madame Pompadour. Pierwszą komunię przyjął w tym kościele król Ludwik XIV. Odbyły się tutaj premierowe wykonania Te Deum Hectora Berlioza w 1855 r. i Wielkiej Mszy Ferenca Liszta w 1866 r.

HISTORIA. Pierwszy kościół istniejący na tym miejscu nosił wezwanie św. Agnieszki. W 1223 r. parafia i kościół zostały poświęcone św. Eustachemu, ca miało przypuszczalnie związek z przeniesieniem do świątyni relikwii męczennika. W późniejszym okresie kościół był kilkakrotnie rozbudowywany. W 1532 r. rozpoczęto budowę obecnej świątyni z inicjatywy króla Franciszka I. Nie jest znany autor projektu kościoła, ale wiadomo, że wzorem dla kościoła była katedra Notre Dame. Znane są za to nazwiska architektów czynnych przy pracach budowlanych: Pierre Lemercier, Nicolas de L’Isle, Charles David i Francouis Petit. Prace budowlane ukończono dopiero w 1640 r. Fasada zachodnia kościoła została wzniesiona w 2. połowie XVIII w. a autorem projektu był Jean Hardouin-Mansart. W czasie rewolucji francuskiej zniszczono wyposażenie wnętrza a kościół zamieniono na Świątynię Rolnictwa. Dopiero w 1803 r. kościół został zwrócony katolikom i przywrócony do kultu. W 1844 r. pożar zniszczył wnętrze świątyni, które następnie zostało odrestaurowane.

ARCHITEKTURA. Gotycko-renesansowy kościół ogromnych rozmiarów, nawiązujący układem przestrzennym do katedry Notre-Dame. Jego rozmiary są następujące: 108 metrów długości, 44 metrów szerokości i 34 metrów wysokości wnętrza. Złożony z pięcionawowego, pięcioprzęsłowego korpusu bazylikowego z kaplicami przylegającymi do naw bocznych, szerokiego transeptu i trójprzęsłowego prezbiterium otoczonego wielobocznym podwójnym obejściem z wieńcem kaplic. Wschodnia część obejścia zakończona jest dużą kaplicą Matki Bożej. Od zachodu kościół poprzedza klasycystyczna fasada.

Elewacje zewnętrzne. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, z których wyrastają łuki oporowe podpierające napór sklepień. Pomiędzy przyporami znajdują się szerokie okna zamknięte półkoliście, czterodzielne z maswerkami w korpusie nawowym i obejściu oraz ostrołukowe jedno- i dwudzielne w chórze. Ramiona transeptu ujęte są po bokach podwójnymi łukami oporowymi i ośmiobocznymi wieżyczkami, które pełnią rolę przypór. W przyziemiu ścian frontowych transeptu znajdują się dwudzielne portale o renesansowej dekoracji rzeźbiarskiej, nakryte dużymi półkolistymi oknami w miejsce tympanów. W centralnych polach transeptu umieszczone są wielkie rozety z maswerkami a powyżej w trójkątnych szczytach znajdują się niewielkie rozety, także wypełnione maswerkami. Elewacje kościoła zwieńczone są obiegającą balustradą nad którą wznoszą się dachy dwuspadowe. Nad skrzyżowaniem naw umieszczona jest wieżyczka na sygnaturkę ze zdwojoną latarnią. Latarnia wznosi się też nad kaplicą Matki Bożej.

Fasada zachodnia podzielona jest na dwie kondygnacje i rozczłonkowana kolumnami z otwartym przedsionkiem po środku. W dolnej kondygnacji kolumny z korynckimi pilastrami dźwigają wydatny gzyms z belkowaniem a w górnej kondygnacji jońskie kolumny podtrzymują trójkątny fronton. Fasadę wieńczą dwie kwadratowe wieże, z których tylko północna została ukończona.

Wewnątrz wysoko zawieszone sklepienia wsparte są na smukłych filarach opiętych pilastrami i zwieńczonych kapitelami. Chór i środkowe przęsło transeptu nakrywają sklepienia gwiaździste z wiszącymi zwornikami, w nawie głównej sklepienia gwiaździste o innym rysunku, w nawach bocznych sklepienia krzyżowo-żebrowe zaś w kaplicy Matki Bożej sklepienie gwiaździste i sieciowe. Arkady międzynawowe półkoliste. Nawa główna podzielona jest na trzy kondygnacje, w dolnej niezwykle wysokie półkoliste arkady międzynawowe otwarte są na nawy boczne, powyżej czterodzielne galerie i w najwyższej kondygnacji wielkie okna.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZ. Prezbiterium. W oknach umieszczone są witraże wykonane przez Antoine Solignac w 1631 r., przedstawiające w centralnym oknie Chrystusa Zmartwychwstałego ze świętymi Agnieszką i Eustachym po bokach. Po środku ustawiony jest ołtarz główny z marmurową mensą, na której ustawione jest tabernakulum w formie baldachimu.
Obejście. We wschodniej części usytuowana jest kaplica Matki Bożej z rzeźbą Madonny z Dzieciątkiem z 1748 r. autorstwa Jean-Baptiste Pigalle, na ścianach znajdują się freski Triumfująca Matka Boża adorowana przez anioły oraz Matka Boża jako Gwiazda Żeglarzy i Pocieszycielka Strapionych, namalowane przez Thomasa Couture w 1856 r.
Północna część obejścia. Na lewo do kaplicy Matki Bożej przylega kaplica św. Ludwika Gonzagi , gdzie znajduje się pomnik nagrobny Jean Baptiste Colbert (zm. 1683) wykonany z brązu oraz białego i czarnego marmuru, według rysunków Charles Le Brun, z klęczącą postacią zmarłego wykonaną przez Antoine Coysevox oraz rzeźbionymi personifikacjami Wolności, także dziełem Coysevox oraz Pobożności, wykonanym przez Jean Baptist Tuby. W sąsiedniej kaplicy św. Piotra obraz Wieczerza w Emaus, namalowana przez Petera Paula Rubensa w okresie swojego pobytu we Włoszech. W kolejnej kaplicy św. Marii Magdaleny obraz Ekstaza św. Marii Magdaleny, który namalował Rutilio Manetti z około 1625 r. W następnej Kaplicy św. Wincentego a Paulo, znajduje się tryptyk Życie Chrystusa, wykonany około 1990 r. przez Keitha Haringa z brązu i białego złota. W kolejnej Kaplicy św. Genowefy znajduje się obraz Tobiasz i Anioł malowany przez toskańskiego malarza Santi da Tito przed 1529 r.
Południowa część obejścia. Druga z kolei idąc od kaplicy Matki Bożej jest kaplica św. Andrzeja z konfesjonałem Ludwika XV. Przedostatnia z tej strony to kaplicy św. Agnieszki, z kutą żelazną brama z okresu Ludwika XIV i obrazem Złożenie do grobu, wykonanym przez warsztat związany z Luca Giordano.
Transept. Na filarach u wejścia chóru zawieszone są dwa duże obrazy: po prawej stronie Męczeństwo św. Eustachego, namalowany przez Simon Vouet w 1. połowie XVII w. a po lewej Pokłon Pasterzy, dzieło Francois Guillame Menageot z przełomu XVIII/XIX w.
Korpus nawowy. Na chórze muzycznym umieszczone są wielkie 101-głosowe organy, jedne z największych we Francji, wykonane w 1854 r. przez Ducroquete. Po lewej stronie nawy głównej ustawione są rokowe stalle z 1720 r. o bogatej dekoracji snycerskiej z zapieckiem w formie półkolistej arkady wypełnionej medalionem z krucyfiksem i zwieńczonej rzeźbą św. Agnieszki. Po przeciwległej stronie nawy znajduje się ambona z połowy XIX w. także o bogatej dekoracji snycerskiej. W nawie północnej zawieszony jest obraz Święty Jan Chrzciciela namalowany przez Francois Lemoyne w 1. połowie XVIII w.

Kaplice przy korpusie nawowym. W jednej z kaplic przy północnej nawie rzeźba R. Masona Wyjście owoców i warzyw z centrum Paryża, upamiętniająca zburzenie hal targowych w tym miejscu.
W kaplicy św. Cecylii przy południowej nawie, znajduje sie popiersie kompozytora Jean-Philippe Rameau (zm. 1764).

Kaplice kościoła zdobią malowidła ścienne wykonane w latach 1848-1870 przez licznych malarzy, wśród nich: Isidore Pils, Felix-Joseph Barrias, Emile Signol czy Auguste-Barthelemy Glaize. Witraże także pochodzą z XIX w.

LITERATURA

Droste-Henning J, Droste T., Paris. Eine Stadt Und ihr Mythos, 2003 DuMont Reiseverlag
Paris und Ile de France. Knaurs Kulturführer in farbe, opr. zb, Augsburg 1998
Paris d'église en église, opr. zb., Paryż 2008

Paryż, kościół Saint-Eustache