kujawsko-pomorskie

Bydgoszcz, katedra św. Marcina i św. Mikołaja

Lokalizacja: Bydgoszcz, Farna 2 (53.122891, 17.999085)
Budowa: 1466 (1425) - 1502
Styl: późny gotyk

HISTORIA. Pierwotny kościół parafialny w Bydgoszczy został zbudowany w XIV w. i była to zapewne świątynia drewniana. Pierwsza wzmianka o istnieniu kościoła pochodzi dopiero z 1408 r. i przypuszczalnie wtedy był to już budynek murowany, który został zniszczony przez pożar w 1425 r. W latach 1466-1502 świątynia ta została zastąpiona obecnym kościołem, którego budowę rozpoczęto od prezbiterium. Korpus nawowy był początkowo budowany jako bazylikowy ale ostatecznie na przełomie XV i XVI w. uzyskał formę halowego. W tym też czasie dobudowano wieżę do kościoła od północy. Od 2. połowy XVI w. do 1. połowy XVII w. do kościoła dobudowano cztery kaplice, z których do dzisiaj zachowała się tylko kaplica Świętego Krzyża z 1617 r.

ARCHITEKTURA. Gotycki kościół złożony z trójnawowego i trójprzęsłowego halowego korpusu oraz trójprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Od północy przy środkowym przęśle korpusu dostawiona jest wieża, od północy do trzeciego przęsła przylega kaplica św. Krzyża a od zachodu korpus poprzedza przybudówka z kruchtą w przyziemiu. Na zewnątrz prezbiterium i zachodnie naroża korpusu opięte są przyporami. Korpus i prezbiterium oświetlone smukłymi dwudzielnymi oknami ostrołukowymi. Korpus nawowy znacznie wyższy od prezbiterium i zwieńczony dwoma szczytami. Szczyt wschodni sześciodzielny wypełniony lizenami przechodzącymi w sterczyny, między lizenami rozmieszczone są blendy zamknięte ostrołukowo. Szczyt zachodni schodkowy ze sterczynami i blendami zamkniętymi łukami w tzw. ośli grzbiet. Korpus nawowy nakryty jest stromym dachem dwuspadowym z wieżyczką na sygnaturkę od wschodu, prezbiterium także wa dach dwuspadowy. Wewnątrz sklepienia podtrzymują ośmioboczne filary międzynawowe a nawy otwarte są na siebie ostrołukowymi arkadami. Nawę główną nakrywa sklepienie gwiaździste a nawy boczne i prezbiterium nakrywają sklepienia gwiaździsto-sieciowe.

Wieża czworoboczna, trójkondygnacjowa z kruchtą w przyziemiu, nakryta ostrosłupowym dachem. Kaplica św. Krzyża, zbudowana na planie kwadratu i nakryta kopułą z latarnią.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ściany wnętrz katedry zdobi wielobarwna polichromia figuralna i ornamentalna wykonana w latach 1922-1925 przez Henryka Jackowskiego według projektu Stefana Cybichowskiego. W barokowym ołtarzu głównym z XVII w. umieszczony jest łaskami słynący późnogotycki obraz Matki Bożej Pięknej Miłości z lat 1467/1475. W prezbiterium ustawione są także rokokowe stalle z 3. ćw. XVIII w., pochodzące z rozebranego kościoła karmelitów w Bydgoszczy. Z kościoła tego pochodzi także łaskami słynący obraz Matki Bożej Szkaplerznej, namalowany około 1700 r. i umieszczony w jednym z bocznych ołtarzy. Wszystkie boczne ołtarze są barokowe i pochodzą z XVII w. W ołtarzu w kaplicy św. Krzyża znajduje się renesansowy krucyfiks z 1525 r. W jednym z ołtarzu umieszczony jest włoski obraz św. Antoniego z XVI w. W kościele zachowało się też kilka epitafiów oraz umieszczona w prezbiterium płyta nagrobna z 1651 r., upamiętniająca burmistrza bydgoskiego Wojciecha Łochowskiego, autora pierwszej kroniki Bydgoszczy.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Chrzanowski T., Sztuka w Polsce Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1993

Bydgoszcz, katedra św. Marcina i św. Mikołaja

• Następny artykuł