Niemcy
Stuttgart, kościół św. Krzyża
Marek SztorcStuttgart, kościół św. Krzyża
Stuttgart, Stiftskirche St. Kreuz
Lokalizacja: Stuttgart, Stiftstrasse 12 (48.776723, 9.177984)
Budowa: 1321-1347, 1436 – koniec XV w.
Architekt: Hänslin Jörg, Aberlin Jörg
Styl: gotyk i późny gotyk
HISTORIA. Na miejscu obecnego kościoła istniała pierwotnie romańska świątynia datowana na X/XI w. W XIII w. z fundacji hrabiego Ulryka I Wirtemberskiego wzniesiono trójnawową późnoromańską bazylikę. W latach 1321-1347 zbudowano gotyckie prezbiterium. Po 1436 r. budowniczy Hänslin Jörg rozpoczął budowę halowego korpusu nawowego, który ukończył jego syn Aberlin Jörg około 1492 r. Następnie wzniesiono obie wieże, najpierw południową w 1463 r. a później zachodnią, ukończoną w 1531 r. W 1534 r. Księstwo Wirtembergii przyjęło luteranizm i kościół stał się świątynią protestancką. Usunięto wtedy większość ołtarzy, rzeźb i obrazów. W 1749 r. wieże kościoła zostały nakryte barokowymi hełmami. W latach 1839-1843 wnętrze przeszło gruntowną regotycyzację. W lipcu i wrześniu 1944 r. w wyniku alianckich nalotów bombowych kościół został niemal całkowicie zniszczony, ocalały tylko mury obwodowe oraz część nagrobków. W latach 50-tych XX w. przeprowadzono odbudowę kościoła, która przywróciła pierwotny wygląd tylko prezbiterium. Dawny korpus nawowy uzyskał formę modernistycznej sali nakrytej drewnianym sklepieniem kolebkowym, co spotkało się z silną krytyką. Nie odbudowano też późnogotyckiej Bramy Apostołów, a figury z niej przeniesiono na inną część elewacji południowej. W latach 1999-2003 przeprowadzono kolejną przebudowę wnętrza zastępując drewniane sklepienie stropem pokrytym szklanymi panelami akustycznymi.
ARCHITEKTURA. Gotycki kościół złożony pierwotnie z trójnawowego, siedmioprzęsłowego korpusu halowego (po odbudowie modernistycznego jednonawowego) i trójprzęsłowego prezbiterium zamkniętego pięciobocznie. W zachodnie przęsło korpusu wtopiona jest wysoka wieża, zbudowana na planie kwadratu, w najwyższej części przechodząca w ośmiobok. Od południa w narożniku prezbiterium i korpusu nawowego wznosi się wieża południowa, czworoboczna i nakryta ostrosłupowym hełmem. Od północy do prezbiterium przylega piętrowa przybudówka zakrystyjna, zamknięta dwubocznie. Elewacje prezbiterium opięte są przyporami między którymi znajdują się duże trójdzielne ostrołukowe okna z maswerkami. Elewacje korpusu są gładkie i przebite trójdzielnymi prostokątnymi oknami. Wieża zachodnia opięta jest przyporami z portalem ostrołukowym w przyziemiu i oknem ostrołukowym z maswerkiem powyżej. Korpus i prezbiterium nakrywają dachy dwuspadowe, nad zakrystią dach jednospadowy. Wewnątrz prezbiterium nakryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, sklepienie nad nawą nakrywa strop ze szklanymi panelami akustycznymi. Od zachodu i południa nawę otaczają empory. Prezbiterium oddziela od nawy ostrołukowa arkada tęczy.
WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z interesujących zabytków w kościele zachowały się tylko pomniki nagrobne hrabiów Wirtembergii. Większość z tych pomników znajduje się w prezbiterium. Najcenniejszy jest późnorenesansowy pomnik złożony z jedenastu figur hrabiów ukazanych na stojąco w zbrojach. Autorem pomnika jest rzeźbiarz Sem Schlör, który rozpoczął prace około 1574 r. Najstarszym nagrobkiem w kościele jest późnoromańska podwójna tumba grobowa hrabiego Ulricha I Wirtemberskiego zw. Założycielem (zm. 1265) i jego żony Agnieszki Śląsko-Legnickiej, córki Bolesława II Rogatki (zm. 1265), z leżącymi postaciami zmarłych. Tumba ta ustawiona jest w kaplicy pod wieżą południową.
LITERATURA
Mehling M., Knaurs Kulturführer in farbe Deutschland, Augsburg 1998
Strona internetowa: https://www.wkgo.de/themen/die-stiftskirche-in-stuttgart
Strona internetowa: https://www.stadtlexikon-stuttgart.de/article/f166ecae-ccce-4932-bf85-a1356049d388/Stiftskirche.html
Stuttgart, kościół św. Krzyża
