Racibórz, kościół Wniebowzięcia NMP
Lokalizacja: Racibórz, Adama Mickiewicza 1 (50.091106, 18.220536)
Budowa: początek XIV w.
Styl: gotyk
HISTORIA. Obecny kościół został zbudowany na początku XIV w. przypuszczalnie przez tę samą strzechę murarską, która wzniosła wcześniej kościół dominikanów. W 1416 r. dobudowano do prezbiterium piętrową przybudówkę. W 1426 r. kościół został częściowo zniszczony w wyniku pożaru, w wyniku czego zawaliły się sklepienia prezbiterium. W czasie odbudowy kościoła przekształcono korpus nawowy w trójnawową halę. W tym samy czasie wzniesiono wieżę północną i trójprzęsłową kaplicę od zachodu nazywaną od 1445 r. kaplicą polską. Po pożarze w 1714 r. częściowo przebudowano korpus nawowy, wprowadzając w jego zachodniej części sklepienia krzyżowe. W 1945 r. kościół został spalony w czasie działań wojennych. W czasie odbudowy przeprowadzonej w latach 1948-1949 usunięto częściowo wcześniejsze dobudowy i naleciałości. W 1960 r. wieża północna została nakryta ostrosłupową iglicą.
ARCHITEKTURA. Gotycki kościół złożony z trójnawowego halowego korpusu i wydłużonego pięcioprzęsłowego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Od południa do prezbiterium przylega dwukondygnacyjna przybudówka mieszcząca kapitularz i skarbiec. Od zachodu do korpusu nawowego przylega trójprzęsłowa kaplica polska usytuowana poprzecznie do osi kościoła. Od północy do kaplicy polskiej dostawiona jest masywna wieża.
Na zewnątrz ściany kościoła opięte są masywnymi przyporami między którymi rozmieszczone są wąskie okna ostrołukowe, w zamknięciu prezbiterium ślepe trójdzielne z maswerkami. Korpus nawowy i prezbiterium nakrywają dachy dwuspadowe z wieżyczką na sygnaturkę nad wschodnią ścianą szczytową korpusu. Od północy do korpusu prowadzi zachowany gotycki portal ostrołukowy. Wieża zbudowana na planie kwadratu opięta narożnymi przyporami, w najwyższej kondygnacji przechodząca w ośmiobok ujęty narożnymi ośmiobocznymi wieżyczkami i nakryta ostrosłupową iglicą.
Wewnątrz prezbiterium oddzielone jest od korpusu ostrołukową arkadą tęczy, nakrywają go sklepienia krzyżowo-żebrowe spływające na przyścienne służki. Korpus nawowy we wschodnim przęśle nakrywa sklepienie gwiaździste z XVIII w., dwa zachodnie przęsła nakryte są sklepieniem krzyżowo-kolebkowym podpartym na ośmiobocznych filarach. Trójprzęsłowa kaplica polska nakryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami wspartym na przyściennych filarach.
WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium umieszczony jest ołtarz główny zrekonstruowany na wzór pierwotnego barokowego ołtarza z lat 1656-1660, zniszczonego w 1945 r. W korpusie nawowym znajdują się cztery barokowe ołtarze boczne z lat 1672-1690. W kościele zachowała się barokowa płyta nagrobna prałata Marcina Korrigera z leżącą postacią zmarłego z 1706 r. oraz barokowe epitafium Andreasa Scodoniusa z 2. połowy XVI w.
LITERATURA
Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, wyd. Arkady 2008
