Szczegóły

Autor: Marek Sztorc

Kategoria: województwo zachodniopomorskie

Opublikowano: 05 luty 2017

Odsłon: 3126

Trzebiatów, kościół Macierzyństwa NMP

Lokalizacja: Trzebiatów, ul. Lipowa 10 (54.063994, 15.266788)
Budowa: XIV w. - 1. poł. XV w.
Styl: gotyk

HISTORIA. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto w 1. ćwierci XIV w. od prezbiterium, do którego w 2. połowie XIV w. dostawiono korpus nawowy i zakrystię po północnej stronie. W 1. połowie XV w. wzniesiono potężny masyw zachodni, być może w pierwotnym zamierzeniu dwuwieżowej fasady, zrealizowanej jako jednowieżowa. W 1534 r. wraz z szerzącą się na Pomorzu reformacją kościół przejęli luteranie. W 1784 r. wieża została odbudowana po uszkodzeniach a w latach 1864-67 podwyższona według projektu Friedricha Augusta Stülera do wysokości 90 m. Wtedy dokonano też wymiany większości detali architektonicznych. W czasie II wojny światowej kościół uniknął szczęśliwie poważniejszych zniszczeń. Po przyłączeniu Pomorza Zachodniego do Polski i wraz z napływem polskich osadników świątynia powróciła w ręce parafii katolickiej.

ARCHITEKTURA. Jest to kościół gotycki, murowany z cegły, złożony z trójnawowego, czteroprzęsłowego halowego korpusu oraz dwuprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego trójbocznie. Korpus od frontu poprzedza masyw wieżowy zwieńczony jedną wieżą po środku. Wieża w dolnych partiach jest czworoboczna z narożnymi wieżyczkami, w górnej części przechodząca w ośmiobok. Nakryta jest ostrołukowym hełmem opiętym trójkątnymi szczytami. Do prezbiterium od północy przylega zakrystia. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe. Szczyty schodkowe ozdobione są blendami wypełnionymi rozetami. Ściany na zewnątrz opięte są przyporami, między którymi znajdują się ostrołukowe okna pięcio- i trójdzielne. Wnętrze kościoła nakrywają sklepienia gwiaździste, w korpusie wsparte na ośmiobocznych filarach, połączonych ostrołukowymi arkadami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNETRZA. Na ścianach zachowały się fragmenty gotyckich polichromii. Przetrwały też liczne płyty nagrobne z okresu od XIV do XVIII w. Do najciekawszych należy płyta Arnolda Crampela i jego rodziny z 1382 r. Warto zwrócić też uwagę na epitafium poświęcone niemieckim żołnierzom z Trzebiatowa poległym w czasie pierwszej wojny światowej. Na chórze umieszczone są 32-głosowe organy, wykonane w 1842 r. przez firmę Schulze. Kościół posiada też interesujące neogotyckie wyposażenie z lat 1865-67. Składają się na nie m.in. ołtarze, stalle i ambona. W oknach prezbiterium zachowały się witraże ufundowane w 1867 r. przez króla pruskiego Wilhelma I. Na wieży zawieszone są gotyckie dzwony: Gabriel z 1399 r. i Maria z 1512 r., ten drugi należy do największych w Polsce i waży 3750 kg. Wykonany został przez ludwisarza Rose Lutke z Bielefeld.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Strona internetowa: http://trzebiatow.eparafia.pl
Strona internetowa: http://www.architektura.pomorze.pl

Trzebiatów, kościół Macierzyństwa NMP

Szczegóły

Autor: Marek Sztorc

Kategoria: województwo zachodniopomorskie

Opublikowano: 05 luty 2017

Odsłon: 3448

Lokalizacja:  Szczecin, św. Ducha 9 (53.422508, 14.557454)
Budowa: XIV w. – 1. połowa XV w.
Styl:  późny gotyk

HISTORIA. Franciszkanie przybyli do Szczecina w 1240 r. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto w XIV w. od prezbiterium, w 1. połowie XIV w. wzniesiono korpus nawowy a w 1. połowie XV w. do korpusu dostawiono kaplice. W 1525 r. wraz z nastaniem reformacji nastąpiła kasata klasztoru. Na początku XIX w. w okresie wojen napoleońskich kościół został zamieniony na magazyn. Utracił wtedy swoje wyposażenie, zniszczeniu uległa tez polichromia. Drugą wojnę światową kościół przetrwał bez poważniejszych uszkodzeń, mimo że zniszczeniu uległy budynki dawnego klasztoru i cała sąsiednia zabudowa. W 1957 r. kościół został przejęty przez księży pallotynów.

ARCHITEKTURA. Jest to świątynia gotycka, zbudowana z cegły. Złożona jest z halowego korpusu o trzech nawach i siedmiu przęsłach oraz trójprzęsłowego prezbiterium, zakończonego centralną kaplicą, zamkniętą siedmioma bokami dziesięcioboku. Do korpusu od północy i południa między przyporami dostawione są kaplice. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, między którymi mieszczą się ostrołukowe okna trójdzielne a w korpusie także czterodzielne. Kościół nakryty jest dachami dwuspadowymi nad prezbiterium i korpusem. Dach nad korpusem znacznie wyższy z wieżyczką na sygnaturkę we wschodnim szczycie. Szczyt wschodni rozczłonkowany jest podwójnymi blendami z rozetą w podłuczu i zwieńczony kapliczkowymi sterczynami. Szczyt zachodni rozczłonkowany trójdzielnymi blendami i lizenami przechodzącymi w ośmioboczne sterczyny o stożkowych zakończeniach. Do wnętrza prowadzą trzy profilowane portale ostrołukowe, dwa do prezbiterium od północy i południa oraz jeden do korpusu od południa. Wewnątrz nawa główna nakryta jest sklepieniem gwiaździstym, w przęśle wschodnim ośmioramiennym, w zachodnim wielogwiaździstym, zaś w przęsłach środkowych czteroramiennymi. W nawach bocznych, kaplicach i prezbiterium sklepienia krzyżowo-żebrowe, w zamknięciu prezbiterium siedmiodzielne. Pod łukiem tęczy znajdują się wsporniki z ceramicznymi postaciami zakonników. Ściany prezbiterium podzielone są na dwie strefy. W dolnej strefie wnęki ostrołukowe w zamknięciu prezbiterium i odcinkowe w ścianach bocznych, w górnej strefie okna. Ostrołukowe arkady międzynawowe wsparte są na ośmiobocznych filarach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Z dawnego wyposażenia kościoła zachowały się fragmenty gotyckiej polichromii z 1. połowy XV w., gotyckie płyty nagrobne z XIV w. oraz barokowe organy z 2. połowy XVIII w.

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Strona internetowa: http://www.pallotyni.szczecin.pl/

Szczegóły

Autor: Marek Sztorc

Kategoria: województwo zachodniopomorskie

Opublikowano: 05 luty 2017

Odsłon: 2111

Lokalizacja:  Szczecin, pl. śś. Piotra i Pawła (53.428029, 14.558944)
Budowa: połowa XV w.
Styl:  późny gotyk

HISTORIA. Obecny kościół został zbudowany około połowy XV w. jako trójnawowa, pięcioprzęsłowa hala. W 2. połowie XV w. kościół został rozbudowany przez przedłużenie o przęsło zachodnie i dobudowę kaplicy od północy. Został poważnie uszkodzony w 1677 r. podczas ostrzału miasta dokonanego przez wojska brandenburskie. Następnie w latach 1679-1683 był odbudowywany pod kierunkiem Johanna Dawida Burglina z Ulm. Odbudowana świątynia została pozbawiona filarów i sklepień. W 1702 r. kościół został nakryty drewnianym stropem i dachem z sygnaturką. W latach 1901 r. przeprowadzona została regotycyzacja świątyni, z tego czasu pochodzi schodkowy szczyt fasady i rozeta w portalu głównym oraz portal południowy. Od 1946 r. kościół użytkowany jest przez parafię kościoła polskokatolickiego.

ARCHITEKTURA. Kościół śś. Piotra i Pawła jest budowlą gotycką, złożoną z salowego korpusu sześcioprzęsłowego z niewyodrębnionym prezbiterium, zamkniętym pięciobocznie. Przęsło zachodnie jest dłuższe od pozostałych. Od północy dostawiona jest dwuprzęsłowa kaplica śś. Piotra i Pawła. Przypory wciągnięte są do wewnątrz, między nimi mieszczą sie płytkie kaplice nakryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Fasada zachodnia zwieńczona jest neogotyckim szczytem schodkowym z blendami. Portal zachodni regotycyzowany, ostrołukowy z dużą rozetą w podłuczu. Portal południowy zamknięty jest łukiem odcinkowym. Ściany na zewnątrz opięte są pionowymi oprofilowanymi lizenami z parami nisz na ceramicznych wspornikach w formie głów, nisze zwieńczone są wimpergami. Pomiędzy lizenami znajdują się duże okna czterodzielne i pięciodzielne. Kościół nakrywa dach dwuspadowy z barokową wieżyczką na sygnaturkę.

WYSTRÓJ WNĘTRZA. Wewnątrz strop pokrywa polichromia ze scenami Adoracji Baranka, Chrystusa z symbolami ewangelistów oraz Końca Świata, wykonana przez szczecińskiego malarza Ernsta Eichnera.

Rzut poziomy za: Architektura gotycka w Polsce

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

Szczegóły

Autor: Marek Sztorc

Kategoria: województwo zachodniopomorskie

Opublikowano: 05 luty 2017

Odsłon: 6133

Lokalizacja:  Szczecin, św. Jakuba Apostoła 1 (53.424688, 14.555913)
Budowa: ok. 1375 - 1. połowa XV w.
Architekt: Heinrich Brunsberg
Styl:  późny gotyk

Dawny kościół parafialny św. Jakuba a obecnie katedra archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej należy do największych i najwspanialszych świątyń późnogotyckich w basenie Morza Bałtyckiego obok powstałych w tym samym czasie kościołów Mariackich w Gdańsku, Stralsundzie i Stargardzie Szczecińskim.

HISTORIA. Początki obecnej budowli sięgają 4 ćw. XIII w. kiedy to wzniesiono czteroprzęsłowy korpus bazylikowy z dwiema wieżami od zachodu. Następnie w 1. ćw. XIV w. zostało dobudowane trójprzęsłowe prezbiterium, zamknięte pięciobocznie i otoczone obejściem. Około 1375 r. prezbiterium zostało przebudowane na halowe i w takim kształcie istnieje do dzisiaj. W 2. połowie XIV w. od północy dostawiono dwuprzęsłową kaplicę Mariacką. W 1. połowie XV w. korpus bazylikowy przekształcono na halowy, nadając mu obecną formę. Przy budowie południowej elewacji korpusu czynny był wybitny pomorski architekt Heinrich Brunsberg. W 1. połowie XV w. przebudowano też kaplicę Mariacką a od północy dostawiono drugi rząd piętrowych kaplic. W 1456 r. runęła wieża południowa i Hans Boenecke rozpoczął budowę obecnej wieży. W 1677 r. kościół został uszkodzony w czasie ostrzału artyleryjskiego dokonanego przez wojska brandemburskie, zawaliły się wtedy sklepienia i spaliła wieża. W latach 1690-93 założono nowe sklepienia kolebkowe z lunetami. W 1887-1901 przeprowadzono regotycyzację wnętrza, wymieniając w znacznej części detal architektoniczny. W 1944 r. kościół został częściowo zniszczony, zachowały się m.in. mury prezbiterium z filarami wewnętrznymi, częściowo sklepienia obejścia, część korpusu z rzędem kaplic oraz mury części zachodniej wraz z wieżą. Odbudowa kościoła prowadzona była w latach 1971-76.

ARCHITEKTURA. Dzisiejsza katedra szczecińska jest późnogotycką świątynią złożoną z trójnawowego, czteroprzęsłowego korpusu halowego oraz trójnawowego, trójprzęsłowego halowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie. Korpus nawowy otoczony jest emporowymi kaplicami, pomieszczonymi między przyporami wewnętrznymi. Kaplice od północy są węższe od kaplic południowych, od północy do korpusu przylega też drugi rząd kaplic piętrowych. Prezbiterium otoczone jest obejściem i wieńcem kaplic między przyporami wewnętrznymi. Od północy do prezbiterium dostawiona jest dwunawowa i trójprzęsłowa kaplica Mariacka. Od zachodu korpus poprzedza masyw wieżowy z jedną kwadratową wieżą po środku. Korpus nawowy i prezbiterium nakrywa wielki dach dwuspadowy ze współczesną wieżyczka na sygnaturkę o barokowej formie. Fasada zachodnia jest trójosiowa, z przyporami w przyziemiu oraz portalem na osi każdej z naw. Nad portalami znajdują się okna ostrołukowe, z których środkowe i południowe są pięciodzielne. Powyżej na osi nawy głównej wznosi się czworoboczna wieża, której dolna kondygnacja ujęta jest półszczytami naw bocznych wypełnionych parami blend. Frontowa elewacja ozdobiona jest trzema strefami dwudzielnych blend ostrołukowych. Wieżę nakrywa współczesny hełm ostrosłupowy, ujęty narożnymi wieżyczkami. Wieża z hełmem ma 110 metrów wysokości. Elewacje katedry rozczłonkowane są lizenami na osiach przypór wewnętrznych. Prezbiterium obiega w zwieńczeniu fryz z kształtki. Południowa elewacja korpusu ozdobiona jest w dolnej strefie dekoracją wimpergowo-pinaklową o trzech poziomach, charakterystyczną dla twórczości Heinricha Brunsberga. Okna w korpusie i prezbiterium są ostrołukowe, cztero i trójdzielne, rozmieszczone w dwóch strefach. W dolnej strefie mieszczą się niskie okna oświetlające wnętrza kaplic, zaś w górnej strefie wielkie okna oświetlające korpus i prezbiterium. W korpusie na osi portalu południowego znajduje się ogromne okno siedmiodzielne. Do wnętrza prowadzi pięć portali gotyckich, ostrołukowych, profilowanych uskokowo. Trzy od zachodu, z nich środkowy zwieńczony wimpergą i kwiatonem, czwarty do korpusu od południa i piąty do prezbiterium od północy. Wnętrza rozdzielają wysokie, ośmioboczne filary, podtrzymujące sklepienia kolebkowe z lunetami. Arkady międzynawowe są ostrołukowa, podobnie jak arkady kaplic otwartych do naw bocznych i obejścia. Kaplice obwodowe nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, trójodporowymi i gwiaździstymi. W kaplicę Mariacką nakrywa sklepienia krzyżowo-żebrowe, wsparte na dwóch okrągłych filarach.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA jest zbiorem zabytków przeniesionych z innych kościołów po 1945 r. oraz dzieł wykonanych współcześnie. W ołtarzu głównym, w nowej szafie umieszczone są późnogotyckie rzeźby pochodzące z ołtarza z Mieszkowic, powstałego w połowie XV w., nad ołtarzem zawieszony jest krucyfiks z Uznamu z początku XVI w. W kaplicy św. Wojciecha umieszczony jest tryptyk ze współcześnie wykonaną szafą z rzeźbami: Matki Bożej Apokaliptycznej, późnogotycką, pochodzącą z okolic Gorzowa, św. Jakuba z początku z XVI w., przeniesioną z kościoła w Wołczkowie oraz współczesną rzeźbą św. Wojciecha. W kaplicy Książąt Pomorskich spoczywa ostatni z rodu Gryfitów Bogusław XIV (zm. 1637). W jego współcześnie skomponowanym pomniku nagrobnym umieszczony został barokowy obraz Ukrzyżowania na tle Jerozolimy z XVIII w., przeniesiony z kościoła w Objezierzu Nowym koło Chojny. W kaplicy Najświętszego Sakramentu znajduje się gotycki tryptyk z Ciećmierza z około 1380-1390 r. z grupą Triumfu Marii oraz sceną Koronacji Matki Bożej w otoczeniu świętych dziewic i dwunastu apostołów. W kaplicy chrzcielnej ustawiony jest późnogotycki tryptyk wykonany w latach 1520-30 w warsztacie Klausa Berga z Lubeki, pochodzący z kościoła w Objezierzu Nowym koło Chojny. W polu głównym tryptyku umieszczona jest Matka Boża w typie Immaculaty w otoczeniu św. Magdaleny i nieustalonego świętego. Na południowym filarze przy kruchtach podwieżowych znajdują się dwa epitafia poświęcone pamięci Carla Loewe (zm. 1869), niemieckiego kompozytora i długoletniego organisty w kościele św. Jakuba w Szczecinie.

Rzut poziomy za: Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Kalita-Skwirzyńska K., Szczecin. Bazylika archikatedralna pw. świętego Jakuba Apostoła, wyd. ZET 2013
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, t. 2, Pomorze, wyd. Arkady
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Arkady 2012
Skibiński Sz., Zalewska-Lorkiewicz K., Sztuka polska. Gotyk, T. 2, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://www.katedra.szczecin.pl/