śląskie
Racibórz, kaplica zamkowa św. Tomasza Becketa
Marek SztorcRacibórz, kaplica zamkowa św. Tomasza Becketa
Lokalizacja: Racibórz, Zamkowa 2 (50.095938, 18.220869)
Budowa: około 1290 r.
Styl: gotyk, neogotyk
HISTORIA. Kaplica została wzniesiona około 1290 r. z fundacji księcia Przemysława w zachodnim skrzydle zamku w Raciborzu, przypuszczalnie na miejscu romańskiej rotundy. W 1288 r. biskup wrocławski Tomasz II ufundował przy kaplicy kolegiatę. W 1416 r. kapituła kolegiacka została przeniesiona do kościoła parafialnego Wniebowzięcia NMP. W 1519 r. kaplica została poważnie uszkodzona w czasie pożaru, runęły wtedy sklepienia i zawaliła się ściana południowa. W latach 1542-1629 zamek znajdował się w rękach protestantów i w kaplicy nie odprawiono katolickich nabożeństw. W 1637 r. pożar ponownie zniszczył kaplicę, którą odbudowano w latach 1642-1651. W wyniku odbudowy kaplica zyskała barokową fasadę i sklepienie kolebkowe. Kolejny pożar zniszczył kaplicę w 1858 r. Jej odbudowa trwała do 1873 r. a w jej wyniku nadano świątyni neogotycki wygląd. W czasie II wojny światowej kaplica nie uległa poważniejszym zniszczeniom, dewastacja świątyni nastąpiła dopiero po wojnie. Po przejęciu zamku przez skarb państwa, kaplica została gruntownie odrestaurowana w latach 2008-2024.
ARCHITEKTURA. Gotycko-neogotycka salowa kaplica zbudowana na planie prostokąta, trójprzęsłowa zamknięta ścianą prostą. Na zewnątrz kaplica od południa i zachodu opięta jest przyporami. Ściany przebite są oknami ostrołukowymi z maswerkami, dwudzielnymi od południa i trójdzielnymi od wschodu i zachodu. W przyziemiu wschodniej fasady znajduje się neogotycki portal ostrołukowy zwieńczony wimpergą. Kaplicę nakrywa dach dwuspadowy z wieżyczką na sygnaturkę od frontu.
Wewnątrz kaplica nakryta jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, z neogotyckim przęsłem zachodnim nieznacznie węższym od pozostałych, przęsłem środkowym sześciopolowym i przęsłem wschodnim siedmiopolowym. Sklepienia spływają na służki, przy ścianie północnej z kielichowymi kapitelami z końca XIII w., przy ścianie południowej z XV i XVI w. sięgające gzymsu. Na północnej ścianie zachowały się cztery zespoły sediliów z końca XIII w., o bogato profilowanych obramieniach i zamknięte trójlistnymi wimpegami. W zachodniej części kaplicy znajduje się neogotycki chór muzyczny podparty na dwóch kolumnach.
Krypta pod kaplicą nakryta jest sklepieniem kolebkowo-żebrowe wsparte na dwóch filarach. Zachowała się tam płyta nagrobna Joanny Wilhelminy Ihlee (zm. 1790).
LITERATURA
Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Leksykon Zabytków Górnego Śląska, wyd. Arkady 2008
Racibórz, kaplica zamkowa św. Tomasza Becketa
