Genua, bazylika Santa Maria delle Vigne
Genova, basilica di Santa Maria delle Vigne
Lokalizacja: Genua, Vico del Campanile delle Vigne 5 (44.409615, 8.931309)
Budowa: XI w., koniec XVI w., połowa XVII w.
Architekt: Daniele Caselli
Styl: barok
HISTORIA. Kaplica na miejscu obecnego kościoła powstała w VI w. po objawieniu Matki Bożej i jest to najstarsze miejsce kultu maryjnego w Genui. Inskrypcja na murze kościoła informuje, że około 980 r. na miejscu kaplicy zbudowany został kościół, jednak pierwsza wzmianka o jego istnieniu pochodzi dopiero z 1083 r. W połowie XII w. zbudowano obecną romańską dzwonnice. W kolejnych wiekach kościół był kilka razy przebudowywany. Pod koniec XVI w. powiększono m.in. apsydę prezbiterium i dwie boczne kaplice do niego przylegające. Obecny wygląd kościół uzyskał w wyniku prac przeprowadzonych w połowie XVII w. Przebudowano wtedy korpus nawowy a architekt Daniele Caselli wzniósł kopułę nad skrzyżowaniem naw. Całe wnętrze uzyskało także barokowy wystrój. W latach 1841-1844 zbudowano obecną klasycystyczną fasadę.
ARCHITEKTURA. Barokowy kościół zbudowany na planie krzyża łacińskiego złożony z trójnawowego korpusu bazylikowego, transeptu i prezbiterium zamkniętego półkoliście. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe nad prezbiterium, ramionami transeptu i nawą główną oraz jednospadowe nad nawami bocznymi. Kopuła nad skrzyżowaniem naw posadowiona jest na ośmiobocznym tamburze przebitym prostokątnymi oknami i zwieńczona latarnią. Klasycystyczna fasada kościoła jest trójdzielna, z wysuniętą do przodu dwukondygnacjową częścią środkową nakrytą trójkątnym tympanonem. W jej środkowej części mieści się prostokątny portal wejściowy ujęty parami kompozytowych kolumn. Górną kondygnację wypełnia duże okno termowe. Mniejsze okna i portale znajdują się w polach bocznych fasady nakrytych półszczytami.
Wewnątrz nawa główna oddzielona jest od naw bocznych półkolistymi arkadami wspartymi na parach kolumn z kompozytowymi kapitelami. Narożne filary w środkowym przęśle transeptu opięte są pilastrami dźwigającymi gzyms obiegający całe wnętrze. Prezbiterium, ramiona transeptu i nawy korpusu nakryte są sklepieniami kolebkowymi z lunetami nad nawa główną. Nad skrzyżowaniem wznosi się kopuła na pendentywach podpartych na narożnych filarach.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Sklepienia zdobi bogato złocona dekoracja stiukowa, która wydziela geometryczne pole z freskami. Najstarsze freski znajdują się na sklepieniu prezbiterium, przedstawiają one Chwałę Maryi a wykonał je w 1612 r. Lazzaro Tavarone. Pozostałe freski pochodzą z późniejszego okresu i powstały od XVIII do XIX w. Późnobarokowy ołtarz główny zaprojektował Pierre Puget a wykonał go Giacomo Antonio Ponsonelli w 1730 r. Na ścianach prezbiterium zawieszono trzy duże obrazy z końca XVIII w.: Narodziny Marii, Ofiarowanie Maryi oraz Zwiastowanie, ten ostatni autorstwa Carlo Giuseppe Ratti z 1787 r.
W nawie głównej nad wejściem do kościoła zawieszony jest obraz Ostatnia Wieczerza, dzieło Simone Balli z początku XVII w. Na lewo od wejścia ustawiona jest barokowa chrzcielnica z 1697 r. z rzeźbą Chrztu Chrystusa, którą wykonał Anton Domenico Parodi. Na kontrfasadzie, nad głównym portalem wejściowym, znajduje się obraz Ostatnia Wieczerza, namalowany przez Simone Balli na początku XVII w. Po prawej stronie drzwi wejściowych ustawiona jest grupa rzeźbiarska przedstawiająca Chrystusa i Świętego Piotra autorstwa Michele Sansebastiano z 1896 r., a po lewej chrzcielnica z posągami przedstawiającymi Chrzest Chrystusa z 1697 r. autorstwa Domenico Parodi. W nawie głównej znajduje się też obraz Francesco da Pavia ze św. Katarzyną Aleksandryjską, będący środkową częścią zaginionego poliptyku z 4. ćw. XV w. W nawach bocznych znajdują się barokowe ołtarze, przeważnie z XVII i XVIII w., wypełnione rzeźbami i obrazami, w większości liguryjskich artystów.
Ołtarze w prawej nawie. W pierwszym ołtarzu znajduje się obraz Domenico Parodi przedstawiający Matkę Bożą ze św. Leonardem i św. Szczepanem. W drugim ołtarzu umieszczony jest obraz Zwiastowanie, namalowany około 1690 r. przez Giovanni Andrea Carlone. W trzecim ołtarzu znajduje się obraz Madonna z Dzieciątkiem z około 1430 r., przypisywany Giovanni Marzone, umieszczony na tle marmurowej płaskorzeźby ze św. Janem Chrzcicielem i św. Rochem wstawiającymi się za duszami czyścowymi. W czwartym ołtarzu zobaczyć można obraz Gregorio da Ferrari z około 1680 r. przedstawiający św. Michała Archanioła. W piątym ołtarzu znajduje się obraz Triumf Krzyża namalowany około 1690 r. przez Domenico Piola. W zakończeniu prawej nawy mieści się kaplica Madonna della Vigne. W ołtarzu tej kaplicy znajduje się rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem wykonana przez Tomasso Orsolino w 1616 r. Nad odcinkowym naczółkiem ołtarza umieszczono niewielki obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z końca XIV w. przypisywany malarzowi ze Sieny Taddeo di Bartolo. Na sklepieniu widnieją freski Domenico Piola m.in. ze sceną Niepokalanego Poczęcia. Na bocznych ścianach zawieszono kilka XIX-wiecznych płócien.
Ołtarze w lewej nawie. W pierwszym ołtarzu znajduje się obraz Matki Bożej ze świętymi Wawrzyńcem, Liboriuszem i Filipem Neri, który namalował w XVII w. Giovanni Battista Casoni. Obraz w drugim ołtarzu jest dziełem Bernardo Castello i przedstawia Dziesięć tysięcy krucyfiksów i świętych na czele ze św. Eligiuszem. W trzecim ołtarzu umieszczona jest rzeźba św. Antoniego, którą wykonał Anton Maria Maragliano. W czwartym ołtarzu znajduje się kolejny obraz Domenico Piola przedstawiający Wizję św. Jana Ewangelisty z 1585 r. W piątym ołtarzu umieszczony jest obraz Trójcy Świętej, namalowany w 1770 r. przez Carlo Giuseppe Ratti. W kaplicy kończącej południowa nawę znajduje się szósty ołtarz z drewnianą grupą rzeźbiarską przedstawiającą Ukrzyżowanego Chrystusa w towarzystwie Matki Bożej i św. Jana Ewangelisty wykonaną w warsztacie Antona Marii Maragliano. Na ścianach kaplicy zawieszone są dwa płótna: Boże Narodzenie i Droga Krzyżowa przypisywane Bartolomeo Guidobono.
KAMPANILA. Do północnego ramienia transeptu dostawiona jest wysoka dzwonnica z przejściem w przyziemiu, zbudowana na planie kwadratu i nakryta ostrosłupowym hełmem. W przedostatniej kondygnacji przebita jest parami biforiów a w najwyższej kondygnacji znajdują się pięciodzielne otwarte galeria arkadkowe. W przejściu pod dzwonnicą umieszczony jest wiszący gotycki sarkofag Anselmo d'Incisy (zm. 1303-1304), chirurga i lekarza m.in. papieża Bonifacego VIII i króla Francji Filipa IV Pięknego, wykonany z użyciem rzymskiego z II w., jest to kopia oryginału znajdującego w Muzeum Diecezjalnym w Genui.
LITERATURA
Strona internetowa: https://urbanflora.it/santa-maria-delle-vigne-il-cuore-antico-di-genova/
