Spisská Kapitula, Katedrálny chrám sv. Martina

Spiska Kapituła to niewielkie kościelne miasteczko położone na wzgórzu i otoczone obwarowaniami. Składa się z katedry św. Marcina, pałacu biskupiego, wieży zegarowej i domków kanoników. W 1993 r. cały zespół Spiskiej Kapituły wraz z pobliskim Spiskim Zamkiem i kościołem z Żehry został wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Głównym obiektem zespołu jest późnoromańska świątynia, której budowę rozpoczęto w 1198 r. i  ukończono w latach 1245-75, już po ustaniu najazdów tatarskich. W 2. poł. XV w. kościół został przekształcony w stylu gotyckim, m.in. powiększono wtedy prezbiterium i od południa dobudowano grobową kaplicę Zapolyów. W 1776 r. wraz z utworzeniem biskupstwa spiskiego, kościół podniesiono do godności katedry i poddano licznym późnobarokowym przeróbkom, które następnie usunięto w latach 1873-89. Katedra św. Marcina złożona jest z trójnawowego halowego korpusu, poprzedzonego dwuwieżową fasadą oraz z prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Romański charakter zachowała jedynie zachodnia część kościoła, nakryta sklepieniem krzyżowym, z chórem wspartym na potężnych filarach oraz zamkniętym półkoliście, uskokowym portalem głównym. Fasada zachodnia rozczłonkowana jest fryzami arkadkowymi a w czworobocznych wieżach, nakrytych ostrosłupowymi hełmami umieszczone są romańskie biforia. Pozostałe części kościoła są już gotyckie. Masywne prezbiterium opinają od zewnątrz uskokowe przypory, między którymi rozmieszczone są ostrołukowe okna z maswerkami. Cały kościół nakryty jest wspólnym dachem dwuspadowym. Do kościoła dostawiona jest też późnogotycka kaplica ufundowana w 1493 r. przez węgierski ród Zapolyów, niemal identyczna do nieco wcześniejszej kaplicy tej rodziny w Spiskim Czwartku. Zbudowana jest na planie prostokąta o czterech przęsłach, zamknięta trójbocznie, z przedsionkiem od zachodu, nakryta wysokim dachem dwuspadowym. Posiada od zewnątrz stosunkowo bogaty detal architektoniczny, okna wypełnione są maswerkami a opinające budowlę przypory zwieńczone są pinaklami. Po wejściu do kościoła zwraca uwagę kamienna, późnoromańska rzeźba Lwa (Leo Albus) z 2. poł. XIII w. W prezbiterium ustawiony jest ołtarz główny św. Marcina, złożony z gotyckich fragmentów z lat 1470-78. Inne gotyckie ołtarze szafiaste z 2. poł. XV w., m.in. Trzech Króli, św. Michała Archanioła i Zaśnięcia Panny Marii, znajdują się w nawach bocznych. Kolejny gotycki ołtarz, Koronowania Panny Marii oglądać możemy w kaplicy Zapolyów, tam też znajdują się późnogotyckie pomniki nagrobne Emeryka i Stefana Zápolyów. W kościele zachowały się też fragmenty gotyckiej polichromii z 1317 r. przedstawiające scenę z koronacji króla Węgier Karola Roberta Andegaweńskiego.

Tekst umieszczony 07.01.2007

Zdjęcie portalu wykonał Grzegorz Lazarowicz. Fotografie ołtarzy pochodzą ze słowackich pocztówek.

LITERATURA

Pinkwart M., Północna Słowacja. Przewodnik krajoznawczy dla zmotoryzowanych, 1996
Sakralna architektura na Slovensku, opr. zb., Komarno 1996