Bejsce, miejscowość w powiecie Kazimierza Wielka (województwo świętokrzyskie).
Bejsce słyną przede wszystkim ze wspaniałej kaplicy Firlejów, która należy do najwybitniejszych dzieł manieryzmu w Polsce. Kaplica została dostawiona do również interesującego gotyckiego kościoła św. Mikołaja. Kościół ten wznoszony był w dwóch fazach, pierwszy okres budowy datowany jest na 3. ćwierć XIV w., zaś druga faza nastąpiła około 1400 r. po zmianie warsztatu muratorów. W XIX w. kościół był restaurowany, przesklepiono wtedy m.in. nawę oraz dokonano wymiany niektórych zniszczonych detali architektonicznych. Kościół złożony jest z szerokiej czteroprzęsłowej nawy oraz znacznie węższego i jednoprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie. Do prezbiterium od północy przylega dwuprzęsłowa zakrystia zamknięta dwubocznie. Przy korpusie od północy wznosi się czworoboczna wieżyczka schodowa na poddasze. Kościół na zewnątrz opięty jest uskokowymi przyporami, elewacje wznoszą się na ciosowym cokole. Nawę i prezbiterium nakrywają dachy dwuspadowe z wieżyczką na sygnaturkę o barokowej formie z latarnią. Wnętrze oświetlają wąskie okna ostrołukowe, wypełnione trójlistnymi maswerkami. Zarówno we wschodniej ścianie prezbiterium jak i w zachodniej ścianie nawy mieszczą się niewielkie okulusy. Zachowały się trzy gotyckie portale ostrołukowe, dwa z nich są profilowane od połowy wysokości. Jeden prowadzi od zachodu do nawy, drugi z prezbiterium do zakrystii zaś trzeci z nawy na schody w wieżyczce. Wewnątrz prezbiterium i zakrystię nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe, nawa natomiast nakryta jest pseudogotyckimi sklepieniem z końca XIX w. Żebra w prezbiterium spływają na wsporniki baldachimowe, umiejscowione nad wąskimi niszami z konsolami na figury. Na jednym z płaskorzeźbionych wsporników w prezbiterium przedstawiony jest Agnus Dei. Arkada tęczy ostrołukowa. W prezbiterium zachowały się fragmenty gotyckiej polichromii z końca XIV w. oraz późnorenesansowy pomnik nagrobny Elżbiety Firlejówny (zm. 1580) ufundowany przez Mikołaja Firleja, ówczesnego starostę bieckiego dla swej młodziutkiej siostry. W latach 1594-1600 do kościoła została przybudowana kaplica Firlejów. Jej fundatorem był wspomniany Mikołaj Firlej, wtedy już wojewoda krakowski. Zlecił on budowę kaplicyTomaszowi Niklowi, kierownikowi dużego warsztatu budowlano-rzeźbiarskiego w Pińczowie. W ciągu kilku lat, do około 1605 r. Nikiel wraz z zespołem wykonał też wspaniały rzeźbiarski wystrój kaplicy. Kaplica Firlejów jest oczywiście nawiązaniem do pierwowzoru jakim była kaplica Zygmuntowska przy katedrze wawelskiej. Jest czworoboczną budowlą nakrytą kopułą z latarnią bez tamburu. W porównaniu do niezwykle bogatego wnętrza elewacje zewnętrzne zostały ozdobione bardzo skromnie dekoracją architektoniczno-rzeźbiarską w postaci jońskich głowic narożnych pilastrów, rzeźb u nasady kopuły oraz oprawą latarni. Wystrój kaplicy wykonany został z pińczowskiego szarego piaskowca, czerwonego marmuru i alabastru. Najważniejszym dziełem w kaplicy jest pomnik nagrobny Mikołaja Firleja (zm. 1600) i jego żony Elżbiety z Ligęzów (zm. 1593). W centralnym miejscu pomnika umieszczone są płaskorzeźby małżonków klęczących po obu stronach krucyfiksu. Postacie zmarłych otoczone są płaskorzeźbami smoków, jaszczurów i innych potworów, które jako szatańskie stwory czyhają na ich dusze. Na przeciwległej ścianie znajduje się alabastrowy ołtarz, w którym patrząc od dołu przedstawiona jest nawrócona jawnogrzesznica Maria Magdalena, nad nią Chrystus Ukrzyżowany i na szczycie triumfujący Chrystus Zmartwychwstały. Kaplice nakrywa kopuła, idealnie podzielona gwiaździstymi kasetonami.
Godnym uwagi zabytkiem w Bejscach jest też klasycystyczny pałac zbudowany w 1802 r. dla Marcina Badeniego, późniejszego ministra sprawiedliwości Królestwa Polskiego. Autorem projektu pałacu jest Jakub Kubicki, jedne z najwybitniejszych architektów okresu klasycyzmu w Polsce.

Rzut poziomy za: Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995

LITERATURA

Architektura gotycka w Polsce, pod. red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Kozakiewiczowie H. i S., Renesans w Polsce, Warszawa 1976
Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Zlat M., Sztuka polska. Renesans i manieryzm, Warszawa 2010