Chyba najciekawszą gotycką świątynią Wenecji jest wzniesiony dla dominikanów w latach 1234-1343 kościół śś. Jana i Pawła. Przez Wenecjan nazywany jest San Zanipolo, co jest skrótem od od imion  świętych patronów.  Kościół położony jest w dzielnicy Castelllo. Jego konsekracja nastąpiła dopiero w 1430 r. W rękach dominikanów pozostawał do 1806 r., kiedy po usunięciu zakonników zabudowania klasztorne przekształcono na szpital. W 1867 r. wybuchł pożar w kaplicy różańcowej, w czasie którego przepadły cenne obrazy, wśród nich takie arcydzieła jak: Zamordowanie św. Piotra Męczennika,pędzla Tycjana czy Madonna Giovanniego Belliniego. Kościół złożony jest z trójnawowego, pięcioprzęsłowego korpusu z transeptem i pięcionawowej części prezbiterialnej. Środkowa część prezbiterium zamknięta jest pięciobocznie, zaś nawy boczne zamknięte są trójbocznie. Do korpusu od południa przylega kaplica, zamknięta wielobocznie i przepruta lancetowatymi oknami. Na zachodnim szczycie południowego ramienia transeptu znajduje się mała dwuarkadowa dzwonnica. Fasada zachodnia jest trójosiowa, z trójkątnym szczytem, zwieńczonym kioskami z figurami świętych i pinaklami. Poniżej w środkowej części umieszczone jest duże owalne okno a w wejściu znajduje się okazały gotycko-renesansowy portal z 1458 r. Posiada ostrołukową archiwoltę wspartą na sześciu kolumnach greckich pochodzących z Torcello, dźwigających też belkowanie ozdobione roślinnymi wzorami. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami i obwiedziony fryzem arkadkowym. Nawę główną, prezbiterium i ramiona transeptu nakrywają dachy dwuspadowe, nad nawami bocznymi dachy pulpitowe, zaś nad skrzyżowaniem naw kopuła z latarnią. Dwukondygnacyjny chór kościoła uważany jest za najpiękniejszy przykład gotyckiej architektury sakralnej w Wenecji. Obiega go wydatny gzyms z balustradą, który rozdziela dwie kondygnacje okien wypełnionych maswerkami. Wewnątrz kościół nakryty jest sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, które ze względu na podmokły teren wykonane zostały z plecionki trzcinowe a następnie potynkowane. Nawę główną oddzielają od naw bocznych półkoliste arkady wsparte na okrągłych kolumnach. Ostrołukowe są z kolei arkady środkowej części transeptu, nad którą wznosi się kopuła. Wewnątrz kościoła znajduje się duży zespół pomników nagrobnych weneckich dożów, którzy byli tu chowani od 2. poł. XIV w., świadczy to o dużej pozycji zakonu dominikanów w dawnej Wenecji. Do najcenniejszych zabytków należą grobowce dożów Tomasa i Pietra z rodu Mocenigo oraz Andrei Vendramina. Grobowiec doży Tomasa Moceniego (zm. 1423), wyróżnia się swoją przejściową gotycko-renesansową formą. Postać zmarłego ułożona jest na sarkofagu pod wielkim baldachimem, sarkofag zaś zdobią personifikacje cnót. Twórcami pomnika są dwaj artyści pochodzący z Florencji: Pietro di Nicolo Lamberti i Giovanni di Martino. W pełni renesansowym dziełem jest za to pomnik nagrobny innego doży z rodu Mocenigo, Pietro (zm. 1476). Wykonany został w warsztacie Pietro Lombarda. Sarkofag ze stojąca postacią zmarłego umieszczony został w dużej półkolistej niszy, ujętej po obu stronach mniejszymi niszami z posągami wojowników. Na szczycie pomnika ustawiona jest rzeźba Zbawiciela. Również z pracowni Lombardów pochodzi grobowiec doży Andrei Vendramina, około 1495 r. ustawiony w kościele serwitów, i przeniesiony do San Zanipolo w 1812 r. Pomnik posiada formę łuku triumfalnego, z wysuniętą częścią środkową, zamkniętą półkolistą arkadą, pod którą na sarkofagu ułożony jest zmarły doża. Poza opisanymi pomnikami w kościele można zobaczyć jeszcze kilkanaście innych nagrobków dożów weneckich oraz zasłużonych dla Republiki obywateli i dowódców. W kościele jest też wiele innych interesujących zabytków rzeźby i malarstwa. W prawej nawie kościoła ustawiony jest cenny renesansowy ołtarz poświęcony Wincentemu Ferrero, wykonany w połowie XV w. Autorem obrazów w ołtarzu jest Giovanni Bellini: w polu środkowym znajduje się postać św. Wincentego, po jego bokach śś. Krzysztof i Sebastian a powyżej martwy Chrystus z Archaniołem Gabrielem i Marią w polach bocznych. Z kolei w kaplicy Różańcowej, która utraciła swoje wyposażenie w czasie pożaru w 1867 r., obejrzeć dziś możemy malowidło sufitowe Zwiastowanie, autorstwa Paolo Veronese. Interesującym zabytkiem jest też fotel dla doży, który zasiadał w nim w czasie ważnych uroczystości religijnych, których wiele odbywało się u tutejszych dominikanów. Do zachodniej fasady kościoła dostawiony jest gmach Scuola di San Marco, dawna siedziba jednego z sześciu najbardziej wpływowych bractw świeckich w Wenecji. Okazała renesansowa fasada, zwieńczona półkolistymi szczytami, pochodzi z 1495 r. Na Piazza Santi Giovanni e Paolo znajduje się jeszcze jeden wspaniały obiekt, jest to powstały w latach 1480-88 konny pomnik kondotiera Bartolomeo Colleoniego. Autorem rzeźby jest Andrea del Verocchio, wybitny malarz i rzeźbiarz renesansu włoskiego, dla którego było to ostatnie dzieło życia.

Tekst umieszczony 17.10.2010

LITERATURA

Kamiński M., Wenecja. Sztuka i architektura, wyd. Ullmann 2005
Sztuka Świata t. IV i V, wydawnictwo Arkady, Warszawa 1994
Strona internetowa:
http://it.wikipedia.org/wiki/San_Zanipolo