Padova, basilica di San Antonio

Lokalizacja: Padwa, Piazza del Santo 11 (45.401525, 11.880850)
Budowa: 1232-1307
Styl: romanizm, gotyk

Bazylika świętego Antoniego w Padwie należy do najważniejszych miejsc pielgrzymkowych nie tylko we Włoszech ale i w całej Europie. Świątynia jest także najokazalszą budowlą sakralną w tym mieście. Święty Antoni nadal cieszy się wśród mieszkańców Padwy wielkim szacunkiem i nazywany jest przez nich "Il Santo" (święty).

HISTORIA. Budowę świątyni rozpoczęli franciszkanie w 1232 r. a więc w rok po śmierci świętego Antoniego, którego grobowiec umieszczono w nowym kościele. Główne prace budowlane zostały wykonane do końca XIII w. ale za datę ukończenia budowy uznaje się rok 1307. W XV w. podwyższono jeszcze prezbiterium.

ARCHITEKTURA. Kościół łączy w sobie w sobie cechy architektury romańskiej i gotyckiej oraz wpływy bizantyjskie, przeniesione za pośrednictwem sztuki weneckiej. jej długość wynosi 115 m a szerokość 55 m. Złożona jest z trójnawowego korpusu bazylikowego z transeptem oraz wielobocznie zamkniętego prezbiterium z obejściem i wieńcem prostokątnych kaplic. W narożach prezbiterium i transeptu wznoszą się dwie cylindryczne wieże, nakryte ostrosłupowymi hełmami, ich poszczególne kondygnacje przeprute są ostrołukowymi arkadami. Nad kościołem wznosi się osiem kopuł, z których centralna, umieszczona nad skrzyżowaniem naw posiada formę ostrosłupa z latarnią. Szeroka fasada frontowa w dolnej części złożona jest z czterech profilowanych ostrołukowych wnęk, szerszych zewnętrznych i węższych wewnętrznych, które mieszczą smukłe otwory okienne i portale wejściowe. Między wnękami umieszczony jest główny portal wejściowy, zamknięty półkoliście. W górnej kondygnacji znajduje się galeria złożona z ostrołukowych arkadek wspartych na filigranowych filarkach. Powyżej w trójkątnym szczycie, między parami ostrołukowych okienek umieszczona jest rozeta z maswerkiem. Wnętrze kościoła rozczłonkowane jest półkolistymi arkadami, którymi nawa główna i transept otwierają się do naw korpusu i prezbiterium. Prezbiterium od obejścia (ambitu) oddziela ściana przepruta dwiema kondygnacjami smukłych arkad, z których te z dolnej kondygnacji są znacznie wyższe od tych z górnej.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium znajduje się ołtarz główny wykonany w połowie XV w. przez wybitnego przedstawiciela włoskiego renesansu Donatella. Niestety ołtarz był dwa razy przekształcany (1582 i 1651), przez co zatracił swój oryginalny charakter. Nie ma pewności czy rzeźby ołtarzowe ustawione w czasie rekonstrukcji ołtarza podjętej w 1898 r. są oryginalnymi dziełami Donatella. Nie ma za to żadnych wątpliwości, że umieszczona w ołtarzu grupa Ukrzyżowania, powstała w 1445 r., jest dziełem samego mistrza. W XVI w. lewe ramię transeptu zamieniono na kaplicę św. Antoniego, została ona urządzona w stylu renesansowym prawdopodobnie według projektu Tullio Lombardo. Od przestrzeni transeptu została oddzielona arkadowym przejściem o półkolistych łukach. Po środku kaplicy na podwyższeniu wznosi się grobowiec św. Antoniego, który w 1594 r. wykonał Tiziano Aspetti. Na ścianach zaś przedstawione zostały rzeźbione sceny z życia św. Antoniego, wśród autorów prac są tak wybitni artyści późnego renesansu jak Jacopo Sansovino, Antonio Minello czy bracia Antonio i Tulio Lombardo. Tuż obok znajduje się kaplica bł. Łukasza Belludi, ucznia i towarzysza św. Antoniego. Jej ściany zdobią wspaniałe freski wykonane w 4. ćwierci XIV w. przez weneckiego malarza Giusto de'Menabuoi. W centralnym punkcie artysta przedstawił tronująca Madonnę w otoczeniu świętych franciszkańskich. W ustawionym po środku kaplicy kamiennym sarkofagu spoczywają szczątki bł. Łukasza. W sąsiedniej kaplicy Czarnej Madonny (Madonna Mora) w ołtarzu umieszczona jest gotycka rzeźba matki Bożej z Dzieciątkiem, wykonana przez Rinaldino di Francia w 1396 r. Prezbiterium otaczają gotyckie kaplice, odchodzące promieniście, których ściany zostały pokryte malowidłami dopiero na przełomie XIX i XX w. Jedna z nich, czwarta od lewej strony, nazywana jest kaplicą polską i poświęcona jest św. Stanisławowi. W 1899 r. ozdobił ją freskami polski artysta Tadeusz Popiel. Na osi prezbiterium, między gotyckimi kaplicami, pod koniec XVII w. dobudowana została barokowa kaplica Relikwii. Jej budowniczym był uczeń Berniniego Filippo Parodi, który zaprojektował trójarkadowy ołtarz na pomieszczenie XIV i XV-wiecznych relikwiarzy oraz doczesnych szczątków św. Antoniego, m.in. zachowany w doskonałym stanie język świętego. Nad środkową arkadą Parodi wykonał grupę rzeźbiarską św. Antoniego w chwale. Przed ołtarzem ustawiona jest balustrada z rzeźbami Parodiego: śś. Franciszkiem i Bonawenturą oraz personifikacjami Wiary, Pokory, Pokuty i Miłości. W prawym ramieniu transeptu w 1372 r. wenecki artysta Andriolo de Santi urządził kaplicę św. Jakuba. Freski w tej kaplicy wykonał w końcu XIV w. Altichiero da Zevio, który w szczególnie interesujący sposób przedstawił scenę Ukrzyżowania, podzieloną ostrołukowymi arkadami na trzy strefy. Do południowej nawy przylega jeszcze gotycka kaplica Najświętszego Sakramentu, wzniesiona w 1457 r. W kaplicy tej został pochowany pozostający na służbie Republiki Weneckiej, słynny kondotier Erasmo de Narni, zwany Gattamelata (zm. 1443). Przy wyjściu z kościoła warto w pierwszej kaplicy w lewej nawie umieszczony jest współczesny obraz przedstawiający Męczeńską śmierć św. Maksymiliana Kolbe.

POMNIK GATTAMELATY. Na placu przed bazyliką ustawiony jest konny pomnik kondotiera Gattamelaty, wykonany z brązu przez Donatella w latach 1447-53.

LITERATURA

Bazylika św. Antoniego. Przewodnik, Padwa 2009
Knaurs Kulturführer in farbe Venedig Und Venetien, oprac. zb., Augsburg 1998
Padwa. Historia, sztuka, kultura, wyd. Medoacus 2000
Sztuka Świata, T. V., opr. zb., Warszawa 1992
Strona internetowa: http://www.basilicadelsanto.org/ita/visita/storia.asp