Firenze, Duomo Santa Maria del Fiore

Wezwanie florenckiej katedry nawiązuje do poprzedniej nazwy miasta. Budowę tej olbrzymiej świątyni rozpoczęto w 1296 r. pod kierunkiem budowniczego Arnolfa di Cambio. Po jego śmierci kolejni architekci kilka razy zmieniali plany budowy i dopiero specjalna komisja w 1368 r. uzgodniła projekt, który był odtąd realizowany. W 1379 r. ukończono czteroprzęsłowy korpus, zaś w 1398 r. zbudowano filary skrzyżowania naw. W 1416 r. ukończony został ośmioboczny bęben o średnicy wewnętrznej wynoszącej 42 metry, który stanowić miał podstawę kopuły. W 1420 r. pracę nad wznoszeniem kopuły powierzono Filippo Brunelleschiemu, który przedstawił najtańsze i najlepsze rozwiązanie, polegające na użyciu ruchomych pomostów, podnoszonych wraz z postępem prac. Brunelleschi zaprojektował dwuwarstwową kopułę należącą do najwspanialszych inżynierskich osiągnięć nie tylko renesansu ale w całych dziejach architektury. Kopuła katedry na stałe wpisała się w pejzaż Florencji stanowiąc jego dominantę. W 1436 r. po ukończeniu kopuły, katedra została uroczyście poświęcona. Dopiero w 1470 r. wzniesiona została latarnia nad kopułą. Jeszcze dłużej trzeba było czekać na ukończenie zachodniej fasady, która powstała po 1871 r. Olbrzymia bazylika o długości 153 metrów zbudowana została na planie krzyża łacińskiego. Złożona jest z czteroprzęsłowego korpusu i części prezbiterialnej, na którą składają się trzy apsydy, tworzące ramiona transeptu i prezbiterium, między którymi wznosi się olbrzymia ośmioboczna kopuła. Boczne elewacje katedry ozdobione są geometrycznymi wzorami z kolorowych marmurów. Neogotycka fasada zachodnia jest trójosiowa, rozczłonkowana pilastrami, z wyższą częścią środkową z trójkątnym szczytem i rozetą. W dolnej kondygnacji znajdują się ostrołukowe portale, z płaskorzeźbionymi scenami z życia Marii w tympanonie. W północnej elewacji katedry znajduje się gotycki portal Porta della Mandorla z wczesnorenesansową płaskorzeźbą Wniebowzięcia NMP w tympanonie, wykonaną przez Nanniego di Banco z około 1420 r. Nad dachami wznosi się ośmioboczna, dwuwarstwowa kopuła z latarnią, wsparta na również ośmiobocznym tamburze z owalnymi oknami, rozświetlającymi jej wnętrze. Korpus nawowy nakryty jest sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, wspartymi na filarach międzynawowych. Nawy rozdzielone są wysokimi na 23 metry ostrołukowymi arkadami międzynawowymi. Nad nawami znajdują się empory otwarte do wnętrza. W przestronnym wnętrzu giną nieco liczne zabytki rzeźby i malarstwa. Na lewej ścianie korpusu umieszczone są dwa freski przedstawiające konne pomniki wojskowych dowódców, którzy oddali Florencji znaczne zasługi. Pierwszy z nich Giovanni Accuto, namalowany został przez Paolo Uccello w 1436 r., drugi Niccolò da Tolentino, jest dziełem Andrei del Castagano z 1458 r. Także na północnej ścianie katedry znajduje się malowidło: Dante i Boska Komedia, namalowany przez Domenico Di Michelino w 1465 r. Uwagę zwraca też dekoracja malarska kopuły wykonana przez Giorgio Vasariego i Federico Zuccariego w latach 1572-79, która powstała wbrew zamierzeniom Brunelleschiego i zdaniem wielu historyków sztuki nie przedstawia wielkiej wartości. W bezpośrednim sąsiedztwie katedry znajdują się dwie kolejne interesujące budowle. Są to wspaniałe baptysterium św. Jana oraz katedralna dzwonnica. Baptysterium San Giovanni to imponujących rozmiarów budowla, która w swoim obecnym kształcie pochodzi z XIII w. i posiada cechy budowli romańskiej. Zbudowana została na planie ośmioboku i nakryta jest dachem namiotowym. Elewacje zewnętrzne zostały pokryte płytami z białego i zielonego marmuru. Na każdej ze ścian wprowadzono podział na trzy pola o półkolistych zamknięciach. Pod łukami mieszczą się okna oświetlające wnętrze. Do wnętrza prowadzi troje drzwi ozdobionych płaskorzeźbionymi kwaterami. Drzwi południowe z około 1330 r. wykonane zostały przez Andreę Pisano i ozdobione są scenami z życia św. Jana Chrzciciela. Drzwi północne wykonał Lorenzo Ghiberti w latach 1402-1425, ozdobione zostały scenami z Nowego Testamentu, przedstawieniami Ewangelistów i Doktorów Kościoła. Najbardziej znane są Drzwi Raju, również wykonane przez Ghibertiego w latach 1425-50, zdobią je sceny ze Starego Testamentu oraz postacie biblijne. Wnętrze podzielone jest kolumnami i pilastrami, z emporami w górnej kondygnacji. Na sklepieniu znajduje się imponujący cykl mozaik wykonanych w XIII w. z dominującym przedstawieniem Chrystusa Pantokratora. Wewnątrz warto też zwrócić uwagę na pomnik nagrobny antypapieża Baldassare Cossy (Jana XXIII). Nagrobek wykonany został w latach 1424-28 przez rzeźbiarzy Donatella i Michelozza. Przy fasadzie zachodniej wznosi się dzwonnica, której budowę rozpoczął Giotto w 1334 r. Po nim w latach 1337-48 prace kontynuował Andrea Pisano, następnie obowiązki budowniczego przejął Francesco Talenti, który do 1359 r. ukończył budowę. Budowla ma 84 metry wysokości, dzieli się na 5 kondygnacji i została wzniesiona na planie kwadratu. Elewacje dzwonnicy zostały obłożone płytami barwnego marmuru.

Tekst umieszczony 27.08.2010

LITERATURA

Wirtz R.C., Florencja. Sztuka i architektura, wyd. Ullmann 2008
Sztuka romańska, pod. red. R. Tomana, wyd. Konemann 2000
Sztuka gotycka, pod. red. R. Tomana, wyd. Konemann 1998
Sztuka świata, pod. red. P. Trzeciaka, Warszawa 1992