Jezuici przybyli do Warszawy w 1598 r. i zamieszkali w darowanej im przez ks. Piotra Skargę kamienicy tzw. Sylwestrowskiej. Budowę obecnego kościoła rozpoczęli jezuici w 1609 r. dzięki wsparciu króla Zygmunta III Wazy i innych dobroczyńców. Krótko po konsekracji kościoła w 1626 r. dostawiono od północy trzy kaplice a do fasady kruchtę. Przez cały XVII w. prowadzono prace przy wyposażaniu kościoła, jego dobrodziejami byli m.in. król Władysław IV Waza i jego żona Cecylia Renata, król Jan Kazimierz Waza, biskup włocławski Karol Ferdynand Waza i król Jan III Sobieski. W XVIII w. połączono kaplice północne tworząc coś w rodzaju nawy. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 r. kościół został przejęty przez Komisję Edukacji Narodowej i przemianowany na kościół szkolny. Przejściowo od 1828 r. kościół użytkowany był jako skład wełny Banku Polskiego. W 1834 r. kościół przejęli pijarzy, którzy opiekowali się nim do kasaty swojego zakonu w 1864 r. Następnie świątynia pełniła funkcję kościoła pomocniczego w parafii katedralnej. Wreszcie w 1918 r. kościół wrócił w ręce zakonu jezuitów. Został spalony w czasie powstania warszawskiego w 1944 r. a następnie wysadzony przez Niemców. Po wojnie w latach 1950-57 kościół został odbudowany z przywróceniem formy sprzed zniszczenia. Jest to obiekt manierystyczno-barokowy, złożony z trójprzęsłowej nawy i prezbiterium, którego półkoliście zamknięta apsyda wtopiona jest w budynek klasztorny. Po bokach apsydy znajdują się zakrystie a obok wznosi się wieża. Przy prezbiterium od północy dostawiona jest kaplica Pana Jezusa. Do dwóch przęseł nawy od północy przylega kaplica Najświętszego Sakramentu a dalej dwuprzęsłowe pomieszczenie pełniące dawniej funkcję przedsionka, występujące przed fasadę. Fasada jest trójosiowa, w dolnej części podzielona pilastrami korynckimi podtrzymującymi wydatne, przełamujące się belkowanie z silnie wysuniętym gzymsem. Portal, okna nad nim i boczne wnęki zostały na nowa zaprojektowane w związku z rezygnacją odbudowy przedsionka. Trójkątny szczyt ozdobiony jest uproszczonymi pilastrami toskańskimi, trójkątnymi spływami i postumentami z obeliskami. Nawa główna i prezbiterium nakryte są wspólnym dachem dwuspadowym, nad apsydą wznosi się smukła eliptyczna kopuła, wsparta na bębnie przeprutym oknami. Wieża podzielona gzymsami na cztery kondygnacje, dwie niższe są kwadratowe, zaś dwie wyższe ośmioboczne. Najwyższa kondygnacja posiada formę latarni z arkadowymi otworami i pilastrami opinającymi ją w narożach. Wieżę wieńczy barokowy hełm z latarnią i sterczynami. Wewnątrz ściany nawy rozczłonkowane są zdwojonymi pilastrami dźwigającymi przełamujące się belkowanie z silnie wysuniętym gzymsem. Nawa nakryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami z dekoracją stiukową typu lubelskiego. Nad apsydą wznosi się kopuła na bębnie, także kaplica Pana Jezusa nakryta jest owalną w rzucie kopułą. Chór muzyczny jest klasycystyczny i pochodzi z lat 1834-36. Ruchome wyposażenie kościoła prawie zupełnie przepadło w czasie II wojny światowej. W ołtarzu głównym warto obejrzeć barokowy obraz Matki Bożej Łaskawej, uznanej w 1664 r. za patronkę Warszawy, sprowadzony z włoskiej Faenzy około 1650 r. do kościoła pijarów, przeniesiony do kościoła jezuitów po 1834 r. W kaplicy Pana Jezusa znajduje się barokowy krucyfiks z 1. połowy XVII w. XVII w. Ponadto w podziemiach kościoła umieszczono pozostałości nagrobków i tablic epitafijnych zniszczonych w czasie ostatniej wojny. W 2009 r. Igor Mitoraj wykonał drzwi do kościoła, przedstawiające scenę Zwiastowania, z płaskorzeźami Marii i dwóch aniołów. W poblizu wejścia ustawiona jest też barokowa rzeźba niedzwiedzia, wykonana w połowie XVIII w. przez Jana Jerzego Plerscha do kościoła pijarów.

Rzut poziomy za: Katalog Zabytków Sztuki, T XI, cz. 1 Stare Miasto, IS PAN 1993

LITERATURA

Katalog Zabytków Sztuki, T XI, cz. 1 Stare Miasto, IS PAN 1993
Mórawski K., Głębocki W., Warszawa. Mały przewodnik, Warszawa 1997
Żabicki J., Leksykon zabytków Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010
Strona internetowa: http://www.polskieradio.pl/24/290/Artykul/179603,Drzwi-Mitoraja (dostep 10.07.2016)