Przy północno-zachodnim narożniku wrocławskiego rynku znajduje się okazały kościół św. Elżbiety. Był to jeden z dwóch kościołów parafialnych Wrocławia a jego fundacja związana jest z patrycjatem tego miasta. Długość kościoła wynosi 68 m, szerokość 34 m a wysokość wieży przekracza nieznacznie 90 m. Jego budowę rozpoczęto na początku XIV w., do 1318 r. wzniesiono zachodnie przęsła korpusu, do 1340 pozostałą jego część ze sklepieniami w nawach bocznych, do 1387 r. prezbiterium, sklepienie nawy głównej, zakrystię i ciąg kaplic. Przed 1387 r. rozpoczęto budowę wieży, którą ukończono dopiero w połowie XV w. W latach 30-tych XVI w. wieża została nakryta renesansowym hełmem o dzisiejszym wyglądzie. Wcześniej bo w 1525 r. kościół przejęli ewangelicy. W latach 1890-93 kościół został poddany regotycyzacji. Drugą wojnę światową kościół przetrwał bez poważniejszych zniszczeń. W 1946 r. został odebrany protestantom i przekazany katolikom z przeznaczeniem na świątynię garnizonową, którą to funkcję pełni do dziś. Uszkodzony w czasie pożarów w latach 1960 i 1975 a szczególnie podczas katastrofalnego pożaru w 1976 r. Zniszczeniu uległ dach nawy głównej i hełm wieży, część murów i sklepień. Zniszczone zostało cenne wyposażenie kościoła. Drewniane ołtarze oraz bardzo cenny późnobarokowy prospekt organowy, dzieło Michaela Englera z lat 1752-1761. Kościół św. Elżbiety jest wielką trójnawową, dziewięcioprzęsłową bazyliką, złożoną z korpusu nawowego oddzielonego od prezbiterium pseudotranseptem. Nawy prezbiterium zakończone są trójbocznie. Do zachodniego przęsła korpusu przylega od południa czworoboczna wieża o pięciu kondygnacjach, z kruchtą w przyziemiu, nakryta hełmem renesansowym. Na zewnątrz kościół otoczony jest kaplicami i kruchtami. Przy prezbiterium od północy znajduje się trójprzęsłowa zakrystia. Elewację frontową od zachodu wieńczy trójkątny szczyt ozdobiony ostrołukowymi blendami. Nawę główną i prezbiterium nakrywa stromy dach dwuspadowy, nad nawami bocznymi i kaplicami dachy jednospadowe. Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, przy murach nawy głównej łuki oporowe, schowane pod dachami naw bocznych. Elewacje kościoła przeprute są ostrołukowymi oknami, w nawie głównej wielkimi czterodzielnymi, w części prezbiterialnej oraz bocznych kaplicach i przybudówkach okna wypełnione są maswerkami. Od południa do wnętrza prowadzi portal ostrołukowy, profilowany, ujęty pinaklami i zwieńczony wimpergą z żabkami i kwiatonami. Wnętrza nakryte są przeważnie sklepieniami krzyżowymi, z wyjątkiem gwiaździstego nad emporą organową, trójdzielnego w kruchcie południowej i sieciowych w kruchcie od północnego-zachodu i kaplicy południowo-zachodniej. Filary międzynawowe są na rzucie wydłużonego ośmioboku. Nawa gówna otwarta jest do naw bocznych ostrołukowymi arkadami, analogicznie otwierają się kaplice do naw bocznych. Wyposażenie wnętrza w znacznej części przepadło w czasie pożaru w 1976 r. W ołtarzu głównym umieszczona jest kopia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, przekazana w 2001 r. przez żołnierzy Śląskiego Okręgu Wojskowego. Po lewej stronie ołtarza także w nawie głównej prezbiterium znajduje się późnogotyckie sakrarium kamienne, wieżowe z 1455 r. dzieło Jodocusa Tauchena. W kościele znajduje się jeden z największych na Śląsku zespołów epitafiów i nagrobków z okresu od XV do XVIII w. Do najcenniejszych należą: renesansowy nagrobek Heinricha Rybischa (zm. 1544), w kształcie dwuarkadowej loggi z leżącą postacią zmarłego; manierystyczny Nicolasa Rehdigera (zm. 1587), wykonany przez Friedricha Grossa; barokowy Johanna Georga von Wolffa (zm. 1722), powstały według projektu Johanna Bernharda Fischera von Erlach; klasycystyczny Friedricha Wilhelma Brechera (zm. 1775). W kościele zachowały się też stalle chórowe a na wieży wiszą trzy dzwony, w tym dwa gotyckie. Jeden z nich o wadze 3,5 tony został wykonany w 1471 r. przez Mathias Haubnitz z Brna na Morawach.

Rzut poziomy za: Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995

LITERATURA

Antkowiak Z., Kościoły Wrocławia, Wrocław 1991
Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005