dawniej franciszkanów i norbertanów

(obecnie katedra greckokatolicka diecezji wrocławsko-gdańskiej)

Lokalizacja: Wrocław, pl. Nankiera 15 (51° 6′ 46″ N, 17° 2′ 17″ E)
Budowa: 1234-2. połowa XV w.
Styl: gotyk

HISTORIA. Budowę kościoła dla franciszkanów sprowadzonych z Pragi rozpoczęto w 1234 r. z fundacji księcia śląskiego Henryka Pobożnego. Powstała wtedy czteroprzęsłowa bazylika z krótkim jednoprzęsłowym prezbiterium. W 1241 r. w krypcie pod kościołem pochowany został fundator poległy w bitwie pod Legnicą. W latach 1242-56 miała miejsce rozbudowa, w czasie której kościół uzyskał pięcioprzęsłowy bazylikowy korpus oraz trójprzęsłowe prezbiterium. Pod koniec XIII w. korpus nawowy przebudowano na halowy, jednak w na początku XV w. z powrotem przywrócono kościołowi układ bazylikowy i w tym kształcie przetrwał on do dziś. W 1530 r. miejsce franciszkanów zajęli norbertanie, zmieniło się też wezwanie kościoła ze św. Jakuba na św. Wincentego. W 1698 r. Johann Georg Knoll dobudował od południa barokową kruchtę, zaś w latach 1723-27 także od południa dobudowana została okazała kaplica Matki Bożej Bolesnej z fundacji opata Ferdynanda Hochberga. W 1810 r. nastąpiła sekularyzacja kościoła, który stał się świątynią parafialną. W 1945 r. kościół został mocno zniszczony, zawaleniu uległy m.in. sklepienia nawy głównej i prezbiterium. Po zakończeniu wojny był odbudowywany w kilku etapach. W 1997 r. świątynia została przekazana kościołowi greckokatolickiemu i odtąd pełni funkcję katedry diecezji wrocławsko-gdańskiej.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z trójnawowego, pięcioprzęsłowego bazylikowego korpusu, którego dwa zachodnie przęsła są nieco krótsze. Oraz z sześcioprzęsłowego prezbiterium, zamkniętego pięciobocznie. W południowym narożniku prezbiterium i korpusu wznosi się kwadratowa wieża, przechodząca w ośmiobok powyżej kalenicy dachu i zwieńczona wysokim hełmem iglicowym. Od południa do kościoła przylegają barokowe: kruchta i kaplica. Ta ostatnia zbudowana jest na planie wydłużonego owalu i nakryta eliptyczna kopułą o wysokim tamburze, zwieńczona latanią. Na zewnątrz kościół opięty jest uskokowymi przyporami, które w zamknięciu prezbiterium zwieńczone są sterczynami. Prezbiterium i nawę główną nakrywają dachy dwuspadowe, zaś nawy boczne dachy jednospadowe. Okna w prezbiterium i w nawach bocznych są duże ostrołukowe, trójdzielne z maswerkami, okna w nawie głównej zamknięte są łukami odcinkowymi. Wewnątrz kościół nakryty jest sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspartymi na ośmiobcznych filarach. Arkada tęczy ostrołukowa, analogicznie jak arkady międzynawowe.

WYPOSAŻENIE WNETRZĄ. Barokowe wyposażenie kościoła z 1. połowy XVII w. przepadło w 1945 r. w czasie działań wojennych. Ocalały jedynie bogato zdobione stalle, które przeniesiono do wrocławskiej katedry św. Jana Chrzciciela.

Rzut poziomy za: Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005

LITERATURA

Antkowiak Z., Kościoły Wrocławia, Wrocław 1991
Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005