Roma, chiesa Santa Maria in Vallicella (Chiesa Nuova)

Kościół zbudowany został z inicjatywy św. Filipa Neri i przy wydatnym finansowym wsparciu papieża Grzegorza XIII. Prace budowlane na miejscu starszego XII-wiecznego kościoła rozpoczęto w 4. ćw. XVI w. Autorami projektu świątyni byli Matteo da Città di Castello oraz Martino Longhi  il vecchio. Świątynia została konsekrowana w 1599 r. chociaż fasada frontowa została ukończona dopiero w 1605 r. Architektura Chiesa Nuova (Nowego Kościoła), który jest jedną z pierwszych świątyń zbudowanych w okresie kontrreformacji, nawiązuje wyraźnie do wczesnobarokowego Il Gesu. Kościół złożony jest z trójnawowego pięcioprzęsłowego bazylikowego korpusu, transeptu i półkoliście zamkniętej apsydy prezbiterium. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła zwieńczona okazałą latarnią. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe nad nawą główną, prezbiterium i ramionami transeptu oraz dachy pulpitowe nad nawami bocznymi. Świątynię poprzedza dwukondygnacjowa fasada podzielona pilastrami i wydatnymi gzymsami oraz ujęta spływami wolutowymi. W dolnej kondygnacji znajdują się trzy portale wejściowe, z których największy środkowy ujęty został parami półkolumn dźwigających półkolisty naczółek. Po środku górnej kondygnacji znajduje się półkoliście zamknięte okno i dwie wnęki z rzeźbami świętych, całość fasady wieńczy trójkątny szczyt. Wnętrze kościoła rozczłonkowane jest pilastrami wspierającymi wydatny gzyms z belkowaniem. Nawa główna nakryta jest sklepieniem kolebkowym i otwarta do naw bocznych półkolistymi arkadami. Początkowo wnętrze otrzymało skromny wygląd co wynikało z zaleceń św. Filipa Neri. Dopiero po 1640 r. świątynia uzyskała bogaty barokowy wystrój. Podniebie kopuły, nawę główną i apsydę pokryły wspaniałe freski autorstwa Pietro da Cortony, powstałe w latach 1648-51. W kopule przedstawione zostały niebiosa ze świętymi oraz Bogiem Ojcem ukazującym Chrystusowi narzędzia jego męki. W apsydzie widnieje przedstawienie Wniebowzięcia NMP, zaś w nawie głównej znajduje się wizja św. Filipa Neri mówiąca o wymianie belki w czasie budowy kościoła, co miało symbolizować reformatorskie dążenia świętego. Będąc w kościele koniecznie trzeba podejść pod ołtarz główny, gdzie znajdują się trzy obrazy namalowane przez Petera Paula Rubensa w 1608 r. w czasie jego pobytu w Rzymie. Po środku przedstawiona została Madonna z aniołami, po prawej stronie śś. Domitylla, Nereusz i Achilleusz, zaś po lewej śś. Grzegorz, Maur i Papas. Warto zajrzeć też do położonej na lewo od prezbiterium kaplicy św. Filipa Neri. Znajduje się tam przeszklony sarkofag z ciałem świętego umieszczony pod mensą ołtarza, zaś w samym ołtarzu znajduje się obraz Guido Reniego Madonna ze św. Filipem.

LITERATURA

Hintzen-Bohlen B., Rzym. Sztuka i architektura, wyd. Ullmann 2008
Strona internetowa: http://www.vallicella.org/