Roma, chiesa Il Gesu

Lokalizacja: Rzym - Pigna, Piazza del Gesù (41.895904, 12.479691)
Budowa:  1568-84
Architekci: Giacomo Barozzi da Vignola.
Styl: barok

HISTORIA. Rzymski kościół jezuitów, popularnie zwany Il Gesu, wznoszono w latach 1568-84 jako pierwszy kościół dla nowo powstałego zakonu. Autorem projektu świątyni jest włoski architekt Giacomo Barozzi da Vignola, zaś inny wybitny rzymski architekt Giacomo della Porta wzniósł fasadę i kopułę.

ARCHITEKTURA. Kościół ten przez nowatorskie rozplanowanie wnętrza oraz oryginalną fasadę stał się wzorem dla olbrzymiej liczby kościołów, wznoszonych na fali ruchu kontrreformacyjnego w całej Europie i Ameryce. Powszechnie jest też uważany za pierwszą świątynię wzniesioną w stylu barokowym. Kościół złożony jest z czteroprzęsłowej nawy głównej, ujętej wąskimi nawami bocznymi lub raczej rzędami kaplic połączonymi ze sobą, transeptu oraz krótkiego, zamkniętego półkolistą apsydą prezbiterium. Fasada kościoła podzielona jest na dwie kondygnacje, z których dolna rozczłonkowana jest czterema parami pilastrów, z portykiem po środku, ujętym kolumnami i pilastrami, zwieńczonym podwójnym przyczółkiem, segmentowym i trójkątnym. Górna kondygnacja oddzielona jest od dolnej wydatnym gzymsem z belkowaniem, również rozczłonkowana czterema parami pilastrów i ujęta po bokach spływami wolutowymi. Powyżej wznosi się trójkątny szczyt zwieńczony krzyżem. Układ wnętrza zaprojektowany rzez Vignolę był odpowiedzią na potrzeby kaznodziejskie zakonu jezuitów. Szeroka nawa główna otwarta na transept i prezbiterium olbrzymimi półkolistymi arkadami,  stanowi z nimi jednolitą całość, co umożliwia bezpośredni kontakt między wiernymi a kapłanem.  Natomiast przylegające do nawy boczne kaplice mogą służyć modlitwie w odosobnieniu. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła z tamburem. Ściany wewnątrz podzielone są parami pilastrów dźwigających wydatny gzyms nad którym wznosi się sklepienie beczkowe z lunetami.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Całe wnętrze pełne jest barokowego przepychu, ściany zdobią różnobarwne marmury, bogate sztukaterie, złocenia i rzeźby. Sklepienie pokryte zostało w latach 1676-1679 iluzjonistycznymi freskami, których autorem jest Giovanni Battista Gaulli zwany Il Bacicca. Nad prezbiterium przedstawiona jest Adoracja Baranka  Bożego, w nawie głównej Triumf Imienia Jezusowego, zaś w kopule cykl anielski. Ustawiony w prezbiterium ołtarz główny pochodzi już z XIX w. i wykonał go Antonio Sarti (1834-43), po lewej stronie ołtarza w niszy znajduje się posąg św. Roberta Bellarmino, autorstwa samego Gian Lorenzo Berniniego z 1622 r. W lewym ramieniu transeptu znajduje się grób założyciela zakonu jezuitów, św. Ignacego Loyoli, nad którym Andrea Pozzo wzniósł w latach 1696-1700 wspaniały ołtarz. W jego centralnej części ustawiony jest srebrny posąg świętego, wykonany przez Pierre’a Legrosa, ujęty dwiema parami kolumn. W dolnej części ołtarza po jego lewej stronie, znajduje się grupa rzeźb przedstawiających triumf wiary nad herezją, to wybitne dzieł jest również dziełem Legrosa. W zwieńczeniu ołtarza przedstawiona jest Trójca Święta w wizji św. Ignacego. Po przeciwnej stronie transeptu w prawym ramieniu, ustawiony jest ołtarz św. Franciszka Ksawerego, dzieło Pietro da Cortony z lat 1674-1678. W tym samym czasie powstało wielkie płótno do tego ołtarza przedstawiające śmierć świętego Franciszka Ksawerego, autorstwa Carlo Maratty. Także w ołtarzach umieszczonych w kaplicach obejrzeć można wiele interesujących rzeźb i obrazów.

Tekst umieszczony 28.01.2011

LITERATURA

Hintzen-Bohlen B., Rzym. Sztuka i architektura, wyd. Ullmann 2008
Ponikiewski W., Rzym i jego czarna arystokracja. Spacerownik historyczny, Warszawa 2009
Sztuka baroku, pod. red. R. Tomana, wyd. Konemann 2000
Sztuka Świata t. VI, Warszawa 1994
Strona internetowa: http://www.chiesadelgesu.org/