Pierwotny gotycki kościół na tym miejscu zbudowany został z inicjatywy królowej Jadwigi Andegaweńskiej. Prace przy jego budowie trwały od 1390 r., a już w 1397 r. kościół przekazano sprowadzonym z Pragi karmelitom. W 1597 r. w podczas walk z wojskami arcyksięcia Maksymiliana Habsburga w kościele wybuchł pożar i zawaliła się część sklepienia. Jednak już w następnym roku zniszczenia zostały naprawione. W latach 1637-38 przy kościele wzniesiono barokową kaplicę MB Piaskowej według projektu architekta włoskiego Giovanniego Trevano. W latach 1643-45 powstała druga kaplica p.w. MB Szkaplerznej. W 1655 r. podczas oblężenia Krakowa przez Szwedów kościół uległ niemal całkowitemu zniszczeniu. Odbudowany został w latach 1656-1679 w stylu barokowym. W XVIII w. dobudowano dwie wieże przy prezbiterium. W 1797 r. przeniesiono do kościoła karmelitów parafię z przewidzianego do rozbiórki kościoła św. Szczepana. Pod prezbiterium kościoła pochowany został książę Henryk XI legnicki z dynastii Piastów (zm. 1588). Kościół złożony jest z bazylikowego, czteroprzęsłowego korpusu o trzech nawach, z kaplicą MB Piaskowej od południa oraz z prezbiterium o czterech przęsłach, zakończonego od wschodu dwiema wieżami i kaplicą MB Szkaplerznej od południa. Okazała fasada zachodnia o dwóch kondygnacjach, rozczłonkowana jest parami toskańskich pilastrów. W dolnej kondygnacji portale barokowe, z nich środkowy ujętym w dwie kolumny i zwieńczonym półkolistym, przerwanym przyczółkiem z herbem karmelitów. Górna kondygnacja z dużym, zamkniętym półkoliście oknem na osi, ujęta została parą obelisków, całość wieńczy trójkątny przyczółek zwieńczony krzyżem. W południowej elewacji kościoła znajduje się Ogrojec, umieszczony w głębokiej niszy, z rzeźbami Chrystusa na krzyżu i dwóch łotrów, z malowanym w 1937 r. widokiem Jerozolimy w tle według szkicu Józefa Mehoffera. Kościół nakryty dachami dwuspadowymi z barokową wieżyczką na sygnaturkę, miedzy korpusem nawowym a prezbiterium. Wewnątrz sklepienia kolebkowe, w prezbiterium z lunetami.  Nawy boczne otwarte do głównej półkoliście zamkniętymi arkadami, tęcza o łuku półkolistym, chór muzyczny przebudowany w 1929 r. przez Franciszka Mączyńskiego, o żelbetowej konstrukcji. Kaplica Matki Bożej Piaskowej w części centralnej zbudowana na planie kwadratu, nakryta kopułą z latarnią, z przylegającymi przybudówkami, nakrytymi sklepieniami kolebkowymi z lunetami. W kaplicy Matki Bożej Szkaplerznej sklepienia kolebkowe z lunetami ozdobione dekoracją stiukowa. Chór muzyczny, barokowy, z półkoliście wypukłym parapetem z 1704 r. W wyposażeniu kościoła zwraca uwagę ogromny ołtarz główny, barokowy o trzech kondygnacjach wykonany w latach 1698-99 z czarnego marmuru, przez krakowskiego snycerza Jerzego Hankisa. W dolnej kondygnacji ołtarza umieszczona jest płaskorzeźbiona scena Nawiedzenia św. Elżbiety przez Marię, zasłaniana czasem na przemian trzema obrazami: Chrystusa Ukrzyżowanego na tle czyśćca, z 1767 r. oraz Nawiedzenia i Obrony Karmelu. Powyżej także płaskorzeźbiona scena Ofiarowania przez Matką Boską szkaplerza św. Szymonowi Stockowi. W prezbiterium warto zwrócić jeszcze uwagę na barokowe stalle wykonane również przez Jerzego Hankisa, z obrazami w zapleckach, ze scenami z życia św. Eliasza, malowanymi w 1752 r. przez krakowskiego malarza Antoniego Konikiewicza. W nawie głównej uwagę zwracają dwie ambony z baldachimami, wykonane w 1938 r. w stylu hiszpańskiego rokoka przez zakonnego rzeźbiarza Piotra Czecha, jedna ustawiona na konfesjonale druga stanowi podstawę dla rzeźby św. Teresy od Dzieciątka Jezus. Na chórze ustawiony jest późnobarokowy prospekt organowy  z 1738 r. W nawach bocznych utworzono po trzy kaplice w każdej, z ołtarzami późnobarokowymi i rokokowymi, w nawie północnej: św. Józefa, proroka Eliasza i św. Judy Tadeusza, w tym ołtarzu obok obrazu świętego znajduje się wizerunek Matki Bożej, oba pochodzące z klasztoru karmelitów we Lwowie; w nawie południowej ołtarze: św. Jadwigi królowej, św. Magdaleny de Pazzi, z obrazem świętej, malowanym przez krakowskiego malarza Michała Stachowicza i św. Antoniego. W nawie północnej znajduje się jeszcze pomnik nagrobny Marii z Trzebińskich Sołtykowej (zm. 1818), w formie trumny ustawionej na skale, pod wierzbą płaczącą, z dwiema postaciami opłakującymi zmarłą. W kaplicy MB Piaskowej zwraca uwagę namalowany w końcu XV w. na zewnętrznej ścianie kościoła łaskami słynący wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem, obecnie jest on umieszczony w zaprojektowanym przez Antoniego Smuglewicza ołtarzu, wykonanym w 1786 r. fundacji bpa krakowskiego Kajetana Sołtyka. W 1883 r. obraz został ukoronowany papieskimi koronami zaprojektowanymi przez Jana Matejkę. Kopułę i sklepienia bocznych przybudówek zdobi polichromia wykonana przez Jana Piotra Molitora w 1756 r. W ołtarzu w kaplicy MB Szkaplerznej umieszczono łaskami słynący obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVII w. Tam też znajdują się stalle ozdobione ornamentem i rzeźbami m.in. przez snycerza Wojciecha Rojowskiego.

LITERATURA

Adamczewski J., Kraków od A do Z, Kraków 1992
Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1978
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003
Strona internetowa: www.karmel.krakow.pl/parafia/index.htm