Kościół św. Andrzeja to jeden ze starszych kościołów Krakowa a zarazem jedna piękniejszych świątyń romańskich na ziemiach polskich. Został wzniesiony w latach 1079-98 z fundacji palatyna księcia Władysława Hermana, Sieciecha jako budowla o charakterze obronnym. Długosz podaje, że w czasie najazdu tatarskiego w 1241 r., położony wtedy poza murami miasta kościół oparł się najeźdźcom. W 1320 r. kościół przejęły klaryski, które do dziś się nim opiekują. Jest to typowa budowla romańska o grubych murach wzniesionych z kamienia. Świątynia złożona jest z bazylikowego, trójnawowego korpusu o dwóch przęsłach oraz prezbiterium zamkniętego półkolistą apsydą. Nad wschodnim przęsłem naw bocznych wyodrębniony jest transept, który nie wystaje jednak poza lico murów. Całość od ulicy Grodzkiej poprzedza okazała elewacja zachodnia z dwiema wieżami, przeprutymi dwudzielnymi oknami tzw. biforiami i nakrytymi barokowymi hełmami z 1639 r. W dolnej części masywu wieżowego znajduje się duże okno zamknięte półkoliście, powyżej zaś okno trójdzielne tzw. triforium. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe. Na początku XVIII w. wnętrze zostało gruntownie zbarokizowane i posiada bardzo bogaty wystrój malarski i rzeźbiarski. Twórcą sztukaterii jest Baltazar Fontana, zaś autorem polichromii jest Karol Dankwart lub co mniej prawdopodobne Innocento Monti. Późnobarokowy ołtarz główny został zaprojektowany prawdopodobnie przez Franciszka Placidiego. W jego polu głównym umieszczony jest obraz patrona świątyni, obok zaś ustawiony jest XVIII-wieczny ołtarz bł. Salomei, założycielki polskich klarysek. Warto też zwrócić uwagę na rokokową ambonę w kształcie łodzi z 3. ćw. XVIII w. oraz pochodzące z tegoż czasu chór muzyczny i organy na północnej ścianie prezbiterium.

LITERATURA

Adamczewski J., Kraków od A do Z, Kraków 1992
Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1978
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. IV, Miasto Kraków , cz. II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1, Warszawa 1971
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Łoziński J., Pomniki sztuki w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003
Sztuka polska romańska i przedromańska do schyłku XIII w., pod. red. M. Walickiego, Warszawa br.