Praha, Chrám Panny Marie před Týnem

Pierwsza wzmianka o kościele Panny Marii przed Tynem pochodzi z 1135 r., w XIII w. występuje już jako kościół parafialny. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto około 1360 r., w pierwszym etapie do 1380 r. wzniesiono prezbiterium i nawy boczne. W tych fragmentach widoczne są wpływy warsztatu Parlerów i architektury śląskiej. Dalsze prace kontynuował juz sam Peter Parler ze swoim warsztatem. Do początku XV w. nakryto sklepieniem nawę główną. Jednak wojny husyckie wstrzymały prace budowlane. W tym czasie kościół stal się główną świątynią Husytów, których bardziej umiarkowany odłam, utrakwiści odbyli tu swój konsystorz. Budowę wznowiono dopiero około połowy XV w, w 1463 r. ukończono zachodni szczyt a do 1466 r. wzniesiono wieżę północną. Wieżę południową zbudował w latach 1506-1511 warsztat Mateja Rejseka. Podczas odbudowy po pożarze z 1689 r. nawa główna została nakryta sklepieniem barokowym a prezbiterium pozbawiono ostrołukowych okien. W latach 1876-95 przeprowadzono restaurację kościoła w duchu neogotyku. Ten okazały gotycki kościół składa się z trójnawowego, bazylikowego korpusu oraz zamkniętego trójbocznie prezbiterium, nawy boczne również zamknięte są trójbocznie. Nawa główna i prezbiterium nakryte są sklepieniem kolebkowym, nawy boczne nakryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Fasada zachodnia ujęta jest  w dwie masywne, czworoboczne wieże, nakryte ostrosłupowymi hełmami o wysokości 80 m. każda. Szczyt między wieżami ozdobiony jest wczesnobarokową, pozłacaną rzeźbą Matki Bożej. Wybitnym dziełem jest gotycki portal północny z około 1390 r., wykonany przez warsztat Parlerów, z tympanonem ozdobionym płaskorzeźbionymi scenami Męki Chrystusa (obecnie kopie), przypisywanymi Mistrzowi St. Cyrillus-Bűste. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz namalowany przez wybitnego malarza czeskiego baroku Karela Skretę w 1649 r. w podziękowaniu za uwolnienie miasta od Szwedów. Inne obrazy Skrety: św. Wojciech (1648) i Zwiastowania NMP (1660), możemy oglądać w ołtarzach bocznych ozdobionych dodatkowo rzeźbami wykonanymi przez Jana Jiři Mendla. Ponadto w pozostałych ołtarzach umieszczone są obrazy takich malarzy jak: Jan Jiři Heinsch, Anton Stevens von Steinfels, Michael Halbas i František Xaver Balko. W nawie bocznej znajduje się ołtarz św. Jana Chrzciciela z XVII w., z umieszczonymi w nim płaskorzeźbami lat 1504-1525, ze szkoły naddunajskiej: Chrzest Chrystusa w Jordanie w polu środkowym, Boże Narodzenie w predelli i Pokuszenie w zwieńczeniu, w skrzydłach bocznych: Zwiastowanie NMP i Pokłon Trzech Króli po lewej oraz Nawiedzenie św. Elżbiety i Ścięcie św. Jana Chrzciciela. Ponadto w kościele można zobaczyć gotycką ambonę z XV w., z baldachimem z 1847 r., cynową chrzcielnicę gotycką  z 1414 r., wykonaną przez Mistrza Wacława w formie odwróconego dzwonu, ustawioną na lwich łapach z pokrywą zwieńczoną posążkiem św. Jana Chrzciciela z 1846 r., gotyckie Stacje Męki Pańskiej oraz rzeźbioną gotycka grupę Ukrzyżowania z około 1410 r., umieszczoną pierwotnie w na belce tęczowej, obecnie w transepcie, wykonaną przez Mistrza Ukrzyżowania Tynskiego, jemu też przypisuje się rzeźbę Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Warte uwagi są też dwa zespoły stalli gotyckich w nawach bocznych, w nawie południowej stalle z lat 70-tych XIV w., wiązane z warsztatem Parlerów, ozdobione popiersiami umieszczonymi na konsolach określanymi jako portrety Jana Luksemburskiego i Eliszki z rodu Przymyślidów, w nawie północnej stalle z końca XIV w., przypisywane mistrzowi St. Cyrillus-Bűste, z popiersiami Wacława IV i Johanny z Bawarii. Do ciekawych zabytków sztuki sepulkralnej należą pomniki nagrobne: biskupa Augustyna Luciano de Mirandoli, nakryty kamiennym, późnogotyckim baldachimem, wykonanym przez Mateja Rejseka oraz duńskiego astronoma Tycho Brahe (zm.1601). W południowej wieży wisi dzwon Maria, odlany w 1553 r. w warsztacie ludwisarza Tomasa Jarosa, jest to drugi co do wielkości dzwon Pragi.

Tekst umieszczony 15.09.2005
Zdjęcie nagrobka Tyho Brahe za strona internetową http://tynska.farnost.cz/

LITERATURA

Georgijewska E., Artystyczne stolice świata. Praga, Warszawa 1977
Pavel J., Sztuka Czechosłowacji, Warszawa 1986
Strona internetowa: http://tynska.farnost.cz/
Strona internetowe: http://pragensia.tiscali.cz/art.asp?id=47